cd85c353

Witte Dovenetel

Mon, 27 Apr 2026 15:59:10 GMT

Witte Dovenetel 24 april 2026

Zacht vrouwenkruid

Ik maak vandaag weer een wandeling langs de weiden die in het dal liggen. Ik ga namelijk op zoek naar de Dovenetel en de Smalle Weegbree om hier een hydrolaat van te destilleren. Vooral in het vroege voorjaar zitten kruiden boordevol heilzame stoffen en zijn ze jong en fris. Later in het jaar worden planten wat taaier en vezeliger. De Smalle Weegbree houdt van de zon en vind je vooral in de wei, in bermen en op taluds. De Dovenetel houdt van de halfschaduw en kom je eerder tegen langs de rand van de wei op beschutte plekken en langs bosranden. Het bijzondere aan de witte Dovenetel (Lamium album) is dat ze in het voorjaar al vroeg in april bloeit en doorbloeit tot in oktober. Ze is een belangrijke nectarbron voor hommels en bijen. Dovenetels bloeien vroeg in het seizoen (soms al vanaf maart) en bieden een rijke voedselbron wanneer er nog weinig andere bloemen beschikbaar zijn. Hommels kunnen op twee manieren bij de nectar in de Dovenetel komen, afhankelijk van de lengte van hun tong. Hommels met een lange tong kruipen in de buisvormige bloem en zuigen de nectar op uit de basis van de bloem. Terwijl ze dit doen, komt er stuifmeel op de rug van de hommel, die deze meeneemt naar de volgende bloem en zo zorgt voor kruisbestuiving. Hommels met een kortere tong, zoals de aardhommel, kunnen de nectar in de diepe bloemkroon niet bereiken. Zij bijten een gat in de zijkant van de bloemkelk om bij de nectar te komen.

Wanneer de jonge planten nog geen bloemen hebben, lijken ze sterk op de gewone Brandnetel maar ze hebben geen vervelende brandharen. De hele plant is wel fijn behaard en voelt zacht aan wanneer je over de bladeren aait. Zelfs de rand van de kelkbladeren is licht behaard. Zodra de planten iets groter worden zie al kleine bloemkoppen in de bladoksels en kun je de Dovenetel beter van de Brandnetel onderscheiden. Het duurt niet lang voordat ze in bloei komen en je de Dovenetel probleemloos kunt identificeren. Aan de vorm van de bloemen kun je meteen afleiden dat de Dovenetel lid is van de familie van de lipbloemen. Tot deze grote plantenfamilie behoren veel heilzame planeten als Salie, Rozemarijn, Melisse, Munt en Oregano evenals de grote en kleine Brandnetel.

De Witte Dovenetel is een waardevolle plant die bekend staat om zijn ontstekingsremmende en samentrekkende werking. Het wordt vooral beschouwd als een klassieke medicinale plant binnen de gynaecologie voor problemen als een witte afscheiding en menstruatiekrampen en voor de verzorging van het slijmvlies van de vagina. Hiervoor worden zowel de bloemen als het hele bloeiende kruid gebruikt maar aan de bloemen wordt grootste heilzame werking toegeschreven waar het gaat om de verzorging van het vaginale slijmvlies, problemen met witte vloed en menstruatiekrampen. Voor deze klachten kan zowel inwendig als uitwendig in de vorm van zitbaden, gebruik worden gemaakt van een thee. Deze dient over langere tijd gebruikt te worden.

Een thee van de witte Dovenetel wordt traditioneel ook ingezet bij luchtwegaandoeningen (hoest, bronchitis en verkoudheid), maag-darmklachten, huidproblemen als jeuk, ontstekingen, zweren, eczeem en slecht helende wonden, of als mondspoeling bij ontstekingen van de mond- en keelholte. Bij huidproblemen kan een thee-infusie uitwendig als kompres of zitbad worden gebruikt. Bäumler vermeldt in zijn boek "Heilpflanzenpraxis Heute" dat een thee uit de witte Dovenetel in de volksgeneeskunde ook werd ingezet als slaap- en zenuwmiddel en bij een onregelmatige menstruatie, sterke menstruatiekrampen en overgangsklachten. Hij verwijst hierbij met name naar het gebruik van de bloemen. De Commissie E onderschrijft het gebruik van de Dovenetelbloemen voor ontstekingen van de bovenste luchtwegen, ontsteking van het slijmvlies van de mond- en keelholte evenals voor niet-specifieke fluor albus (witte vloed) en lichte oppervlakkige ontsteking van de huid.

Voor het maken van een thee (infusie) neem je 1 g bloemen en 150 ml gekookt water. De thee laat je 5 minuten trekken en je kunt hiervan 3 koppen per dag nemen. Deze thee-infusie kan ook worden gebruikt voor spoelingen en vochtige kompressen. Voor een zitbad worden 5 g Dovenetelbloemen gebruikt. Je kunt ook gebruik maken van het hele kruid.

Ik ga van het bloeiende kruid een hydrolaat ga maken. Het hydrolaat van de witte Dovenetel heeft een milde ontstekingsremmende en een verzachtende werking op de huid en de slijmvliezen en werkt kalmerend bij een geïrriteerde huid. Het kan worden gebruikt bij eczeem en jeuk en als tonic bij een onzuivere of vette huid. Inwendig als gorgeldrank kan een hydrolaat helpen bij keelontsteking, heesheid of aandoeningen aan de stembanden. Bovendien werkt het als spray vekoelend tijdens warme dagen. Hydrolaten zijn ook prachtige kruidenwaters om verder te verwerken in natuurcosmetica in plaats van gewoon water. Zo geef je aan een crème, lotion, shampoo, leave-in, douche-gel, aftershave of fluid extra waardevolle stoffen mee. Hoewel hydrolaten zeer veilig zijn in gebruik, is het aan te raden dit altijd eerst uit te testen op een klein stukje huid om allergische reacties uit te sluiten.

Tijdens de wandeling heb ik niet alleen witte Dovenetel maar ook nog Smalle Weegbree gevonden. Een deel hiervan droog ik voor thee een ander deel gebruik ik om er een hydrolaat van te maken. Wil je meer lezen over de Smalle Weegbree en haar geneeskrachtige werking, kijk dan onder het kopje medicijnplanten bovenin de menubalk of klik hier .

Ik heb zelf een koperen destille om kruiden te kunnen destilleren maar mocht je dit thuis niet tot je beschikking hebben, kun je het ook proberen met een pan met gaarinzet. De pan sluit je af met een grote ronde metalen schaal die je vervolgens vult met ijs of koud water. Het destilleerproces met een destille heb ik uitvoerig beschreven op de pagina extractiemethoden onder het kopje " destilleren van etherische olie" .

Ik heb uitgeprobeerd hoe het werkt om met een pan te destilleren. Het destilleren met een pan is eenvoudiger maar de samenstelling en de geur van het hydrolaat is wel iets anders dan bij een koperen destilleerketel. Het schijnt dat koper

de geurkwaliteit verbeterd en een frisser, natuurlijker en verfijnder aroma produceert. Dit komt doordat koper reageert met zwavelverbindingen die vrijkomen uit planten, waardoor ongewenste, muffe geuren worden verwijderd. Het resultaat is een 'zoeter' en schoner hydrolaat of etherische olie. Daarnaast heeft Koper heeft van nature een bacterieremmende werking, wat leidt tot zuiverdere hydrolaten die vaak langer houdbaar zijn. Tenslotte geleid Koper de warmte beter dan roestvrij staal wat zorgt voor een gelijkmatige verwarming en de essentiële oliën niet vernietigd worden door oververhitting.

Het klopt dat het hydrolaat uit de koperen ketel een fijnere geur heeft dan het hydrolaat dat ik met de pan-methode heb verkregen maar ik was aangenaam verrast hoe makkelijk je dit thuis zelf kunt doen. Ik heb zelf een grote pan met gaarinzet. Onderin heb ik 1 liter water gedaan, de gaarinzet erin gedaan en hierop in het midden een schaaltje geplaatst. Daaromheen heb ik de fijn gesneden kruiden gelegd en de pan afgesloten met een grote ronde metalen schaal. Hierin komt koud water (eventueel met ijs). De kookplaat zet je in het begin hoog en kan wanneer je het water hoort koken wat lager gezet worden. Tijdens het destilleren let je er goed op dat het water in de schaal niet te heet wordt. Ik ververs het water iedere keer wanneer het warmer dan handwarm wordt. Gewoon met een bakje het water eruit scheppen en snel nieuw koud water navullen. Na een half uur heb ik in de pan gekeken en zag dat het schaaltje al helemaal vol was. Ik heb het hydrolaat eruit gegoten en het schaaltje nog een kwartier terug in de pan gezet. Omdat het meeste water onderin de pan al verdampt was heb ik hier nog wat water bijgevuld. Let er goed op dat er genoeg water onderin de pan aanwezig is en deze niet droogkookt. Maar ik moet zeggen... experiment geslaagd!

Valeriaan

Wed, 22 Apr 2026 07:42:45 GMT

Echte Valeriaan 22 april 2026

Valeriana officininalis

... kom je tegen op vochtige plekken bij bronnen, langs beekjes en sloten maar ze houdt er niet van om met haar voeten in het water te staan. Dit elfenkruid is verbonden met mythische verhalen over nimfen, feeën en sprookjesachtige wezens van het water die in het maanlicht rond haar roze bloemen dansen. Ze geldt als beschermster tegen alle kwaad. Vroeger geloofden de mensen dat Valeriaan het vermogen bezat om boze geesten en duivels te verdrijven en werd het in huis en in de stal opgehangen of als amulet om de hals gedragen.

Valeriaan vormt later in het jaar zacht-rose, trompetvormige bloemetjes die in ietwat bolle tuiltjes bij elkaar staan en wat weg hebben van schermbloemen. De bladeren zijn enkel geveerd, met eironde tot lancetvormige deelblaadjes en een grof gezaagde bladrand. Omdat zowel de bloemen als de bladeren veel weg hebben van de schermbloemige planten zou je kunnen denken dat Valeriaan lid is van de familie van de schermbloemigen. Dit is echter niet het geval. De Valeriaan behoort tot de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae). In België en Nederland komen twee soorten Valeriaan in het wild voor: de algemenere Echte Valeriaan (Valeriana officinalis) die wel 1.50 m hoog kan worden en de veel zeldzamere Kleine Valeriaan (Valeriana dioica) die ook bekend is als Moerasvaleriaan en slechts 30 cm hoog wordt. Hier in de Alpen kom ik ook vaak de Bergvaleriaan (Valeriana montana) tegen maar er bestaan nog meer verschillende Valeriaansoorten.

Voor medicinale doeleinden wordt binnen de fytotherapie de Valeriana officinalis gebruikt. De naam officinalis kom je vaak tegen bij belangrijke geneeskrachtige planten en is afgeleid van het Latijnse woord "officina", wat werkplaats of apotheek betekent. Het duidt erop dat de plant vroeger in de apotheek werd verkocht en er een belangrijke geneeskrachtige werking aan toe werd geschreven. De geneeskrachtige werking van Valeriaan is te vinden in de wortel. Deze graaf je het beste uit in de herfst wanneer de bovengrondse delen verwelkt zijn. In de middeleeuwen was Valeriaan een universeel geneesmiddel en diende o.a. als pijnstiller, als middel om de menstruatie op te wekken, tegen hoesten en astma en bij oogproblemen. Het gebruik van de wortel als sedativum (rustgevend middel) is van latere datum. In deze jachtige, stressige tijd waarin veel mensen overbelast zijn en te maken krijgen met stress, overspannenheid of zelfs een burn-out kan Valeriaan een uitkomst bieden. Ze bevat rustgevende en slaapbevorderende eigenschappen.

In de natuurgeneeskunde spelen tal van wortels een belangrijke rol. Niet alleen van Valeriaan of het Nagelkruid (Zie ook de foto van het knikkend nagelkruid hierboven) maar ook van veel andere wilde kruiden zijn de wortels, en niet de sappige bovengrondse bladeren en bloemen, het geneeskrachtige deel van de plant. Ik heb hierover een uitgebreide online "cursus" geschreven waarin meer als 70 medicinale en/of eetbare wortels worden besproken. Meer info hierover vindt je op de pagina "Wilde wortels" bovenin de menubalk.

Terug naar de jonge verse bladeren van de Valeriaan die je op dit moment kunt verzamelen. Deze zijn namelijk eetbaar en verassend goed te gebruiken in de wilde keuken. Ze hebben een vrij neutrale smaak en je kunt ze roerbakken of wokken, eventueel samen met andere wilde kruiden als Brandnetel, Smalle Weegbree, Duizendblad of Gewone Berenklauw (zie de vorige blog). Je geeft er ook wilde kruidensalades, soepen, kruidenboter een speciaal tintje aan mee. Het werkt ook goed in kruidenzout, kruidenolie en kruidenazijn in combinatie met andere kruiden. Je plukt ze het beste voor de bloei dus wacht er niet te lang mee.

De eenvoudigste manier om wilde kruiden te verwerken is ze samen met een uitje te roerbakken en dit toe te voegen aan andere gerechten. Ook als topping bij gepofte aardappels met crème fraîche smaakt zo`n wilde-kruiden-prutje lekker. Kluts je een paar eitjes los en giet je deze over de kruiden dan heb je binnen een handomdraai een heerlijke kruidenommellet. Als je de eitjes over de kruiden hebt gegoten verwarm je de pan op een heel laag vuurtje met het deksel erop 5 -10 tot het ei gestolt is.

Later in mei kun je de knoppen en bloemen met mate gebruiken als eetbare decoratie of in kleine hoeveelheden om limonades, punches of bloemenwaters mee op smaak te brengen. Ook de bloemen hebben net als de wortels een rustgevende werking maar dan in mildere vorm.

Berenklauw

Sun, 19 Apr 2026 09:14:01 GMT

Gewone Berenklauw 19 april 2026

Is die niet giftig?

... zul je wellicht denken. Het hangt ervan af. De Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) is sterk fototoxisch en kun je inderdaad maar beter laten staan maar de gewone Berenklauw (Heracleum sphondylium) is eetbaar. Ik was zelf in het begin ook best sceptisch maar de hele jonge bladeren die je nu kunt vinden, zijn heel geschikt om in de keuken te gebruiken. Ook de jonge bloemknopen die iets later komen, zijn niet alleen bijzonder decoratief maar ook nog eens heel smakelijk.

De Berenklauw is lid van de schermbloemigenfamilie. Op dit moment bloeit ze nog niet maar net als veel andere schermbloemigen krijgt ze grote schermen met witte bloemen. Je komt de gewone Berenklauw vooral tegen in de wei of in bermen. De Reuzenberenklauw is van oorsprong geen inheemse plant maar kom je soms wel verwilderd tegen langs waterlopen, in bermen of langs randen van weiden of bossen. De Reuzenberenklauw is veel groter dan de Gewone Berenklauw en kan wel 4 meter hoog worden. Ook de bloemschermen en bladeren zijn zeer groot. Reuzenberenklauw kan sterke brandwonden en blazen veroorzaken wanneer het op de huid komt vanwege de aanwezige furocumarine. Spoel de huid in dit geval onmiddellijk af, ga uit de zon en zoek eventueel een arts op als de pijn erger wordt.

In de Gewone Berenklauw zijn furocumarines aanwezig maar in veel mindere mate. Toch kan het sap uit de stengels van de gewone Berenklauw bij sommige mensen die hiervoor gevoelig zijn, ook een fototoxische reactie op de huid geven wanneer deze daarna wordt blootgesteld aan de zon en leiden tot roodheid, jeuk en blaren ("weidedermatitis"). Weet je niet of je er gevoelig voor bent dat kun je dit uittesten door een druppeltje sap op de binnenkant van je ellenboog te geven.

Op dit moment staat de Berenklauw nog niet in bloei maar je kunt de plant goed herkennen aan het blad. Gewone Berenklauw springt er in de wei echt uit en heeft veel grotere bladeren dan veel andere kruiden die er staan. Ze zijn ietwat langgerekt met lobbige, deelbladeren. Zowel de bladeren, de jonge scheuten als de stengels zijn sterk behaard. Later krijgt de Gewone Berenklauw witten bloemen. Als je goed naar de bloemscherm kijkt zie je dat de bloemen aan de rand van de schermen een soort slipjes hebben. Hierdoor zijn ze van andere schermbloemen te onderscheiden. Wanneer de bloemen uitgebloeid zijn komen de zeer aromatische zaadjes tot ontwikkeling. Ook deze kun je in de keuken gebruiken.

De jonge blaadjes in het voorjaar kun je als groente klaarmaken. De gewone Berenklauw bevat veel vitamine C, calcium en magnesium, evenals andere mineralen. Vooral de hele jonge, nog opgekrulde, donzige bladscheuten van de Gewone Berenklauw zijn een echte delicatesse. Je kunt ze in een salade gebruiken of heel simpel even roerbakken in een beetje olie met wat zout en peper. Ditzelfde kun je later met de bloemknoppen doen als ze nog in de schede zitten. Ook de stengels van de bladeren zijn eetbaar maar de draden moet je er wel eerst af pellen zoals bij rabarber. Nog later in het jaar, eind augustus-september, kun je de zaden oogsten. Ze zijn aromatisch en als specerij te gebruiken. Zowel de nog groene als de bruine, gedroogde zaden zijn hiervoor geschikt. Van de onrijpe zaden hoef je niet veel te gebruiken want ze zijn behoorlijk intensief. Ze hebben een licht carminatief effect, bevorderen de spijsvertering en gaan darmgassen en -krampen tegen.

De gewone Berenklauw bevat o.a. essentiële oliën, coumarinen, flavonoïden en organische zuren. In de Volksgeneeskunde werd vroeger ook wel een thee gemaakt van het kruid of de wortels bij spijsverteringsproblemen (winderigheid, diarree). Wat de heilzame werking betreft heeft de Gewone Berenklauw echter geen positieve monografie van de Commissie E en de HMPC. Ook vanwege het gehalte aan fototoxische furocoumarinen wordt therapeutisch gebruik kritisch bekeken.

De Berenklauw is geen grote geneeskrachtige plant maar voor iedereen die het leuk vindt om te koken uit de natuur is het een must om uit te proberen, mocht je deze plant nog niet kennen. Tijdens de wandeling ben ik vandaag ook de Gele Morgenster tegengekomen die in bloei begint te komen. Van deze plant kun je de bloemknoppen eten. Ik roerbak de gele Morgensterknoppen en de jonge Berenklauwbladeren in een beetje olie en boter en kruid ze alleen met wat peper en zout. We eten ze vanavond als lekkere snack bij de asperge-risotto.

Hoefblad

Thu, 16 Apr 2026 06:49:59 GMT

Het Hoefblad 16 april 2026

Naaktbloeiers...

zijn planten waarvan de bloemen als eerste verschijnen voordat er bladeren zijn gevormd. Het Klein Hoefblad is er één van. Tussilago farfara staat al sinds eind februari/ maart in bloei als één van de allereerste voorjaarsbloeiers. De fel gele, samengestelde bloemen staan op steeltjes met schubben en springen in het voorjaar direct in het oog. De plant stopt zijn energie eerst in de voortplanting en lokt vroege insecten aan op het moment dat nog weinig andere planten in bloei staan. Deze overlevingsstrategie zien we ook bij de andere Hoefbladsoorten. Omdat er in het vroege voorjaar nauwelijks andere voedselbronnen zijn, trekken de gele bloemen bijen, hommels en zweefvliegen aan. Het ontbreken van bladeren maakt de bloemen van een afstand zichtbaar voor insecten.

Ik kom vandaag al veel uitgebloeide bloemen tegen. Een teken dat nu ook de bladvorming op gang komt. De bladeren kunnen tot wel 20cm breed worden. Ze zijn hoefijzervormig tot rond/hartvormig en hebben een ietwat hoekige, getande rand. De bovenkant is groen, terwijl de onderkant opvallend grijsviltig behaard is. Ook het Groot en Wit Hoefblad hebben deze viltachtige beharing en wanneer de planten zijn uitgebloeid is het op het eerste gezicht moeilijk om aan de bladeren te herkennen met welke soort je te maken hebt. De bladeren van het Groot Hoefblad kunnen veel groter worden (tot wel 60 cm) maar wil je zeker zijn moet je de stengels doorsnijden. Bij het klein Hoefblad liggen de vaatbundels in een u-vorm, bij het Groot Hoefblad liggen ze verspreid.

Hoewel de Nederlandse naam suggereert dat het planten uit hetzelfde geslacht zijn, is dit niet het geval. Dit is ook te zien aan de Latijnse namen: Tussilago farfara (klein Hoefblad) en Petasites hybridus (groot Hoefblad). Wel vallen ze onder dezelfde familie; die van de composieten.

Beide planten werden vroeger in de volksgeneeskunde ingezet. Het klein Hoefblad werd traditioneel gebruikt voor een acute infectie van de bovenste luchtwegen, vooral bij verkoudheid, hoest en heesheid. De toepassing was voornamelijk gebaseerd op de slijmerige bladeren die een kalmerend effect op de slijmvliezen zouden hebben. Ze worden nu negatief beoordeeld vanwege hun gehalte aan pyrrolizidine-alkaloïden (PA´s) die na metabole omzetting in de lever een leverschade kunnen veroorzaken. Door dit risico wordt intern gebruik afgeraden of slechts in zeer beperkte mate en voor korte duur aanbevolen. In de apotheek kun je PA-vrije producten en gedroogde kruiden kopen die wel veilig zijn in gebruik. Bovendien bestaan er planten met slijmstoffen die geen schadelijke bijwerkingen hebben zoals:

Heemst (Althaea officinalis) – klassiek slijmmiddel tegen droge hoest
Weegbree (Plantago lanceolata) – verlicht irritatie van hoest
kaasjeskruid (Malva sylvestris) – slijm voor mond en keel
IJslandse mos (Cetraria islandica) – bewezen voor droge hoest

Een kleine hoeveelheid bladeren voor een korte duur (paar dagen) zal niet direct een schade veroorzaken maar de moeilijkheid is ook dat in sommige bladeren een veel hogere concentratie voor kan komen dan in andere bladeren. Ik gebruik zelf in het voorjaar de bloemen om er een salade mee op te vrolijken maar met het gebruik van de bladeren ben ik voorzichtiger. Je moet deze afweging dus zelf maken wanneer je de bladeren wilt verwerken in bijvoorbeeld een hoestsiroop of thee.

Groot Hoefblad wordt gewaardeerd om zijn antispasmodische, pijnstillende en ontstekingsremmende eigenschappen. De belangrijkste toepassingsgebieden zijn: Migraineprofylaxe, krampachtige klachten (spasmolytische effect op de gladde spieren) zoals maag-darmkrampen, galblaasklachten, prikkelbare blaas en krampachtige menstruatiekrampen,

krampachtige hoest, astma, heesheid en bronchitis, hooikoorts en ook ter pijnverlichting bij nekpijn en jicht.

Groot Hoefblad bevat nog een hoger gehalte aan pyrolizidine-alkaloïden (PA's) dan klein Hoefblad. Het wordt niet aanbevolen om zelf een thee van de bladeren te maken. Alleen kant-en-klare preparaten waaruit deze PA´s zijn verwijderd, zijn veilig in gebruik.

Ik heb tijdens de wandeling een bosje bloemen geplukt als decoratie voor een frisse witlofsalade. Deze maak je alsvolgt:

Per persoon:

2 kleine stronkjes (rode) witlof
stukje appel
3-4 augurkjes
stukje kaas
1 eetlepel majonaise
1 plakje ham
3-4 paardenbloembladeren
bloemen naar keuze

Snijd de witlof in fijne reepjes, de appel, augurk, kaas en ham in kleine stukjes en roer er de majonaise doorheen. Heb je nog een paar paardenbloembladeren dan snijd je deze in fijne reepjes en roer je deze ook door je salade. Leg er een paar bloemetjes van het Klein Hoefblad en het Madeliefje op en pluk de gele bloemblaadjes van 4 paardenbloemen van de bloemhoofden en strooi deze over je salade. In een handomdraai heb je een heerlijke, feestelijke lunch.

Gevlekt Longkruid

Tue, 14 Apr 2026 13:59:09 GMT

Gevlekt Longkruid 14 April 2026

Hans en Grietje

Zo wordt dit schattige plantje hier in Oostenrijk ook wel genoemd vanwege de lichtroze en donkerpaarse klokvormige bloemetjes die aan één en dezelfde plant voorkomen. Elke bloem is in het begin roze maar zodra ze door insecten is bezocht en bevrucht, verandert de pH van de bloem en wordt deze blauwviolet. Het celsap verandert van zuur (roze – rood) naar alkalisch (blauw). De kleur dient als oriëntatie voor de bijen die de ultraviolette straling waarnemen. Ze vliegen alleen naar de roze bloemen.

De bloemknoppen zijn al in de herfst aangelegd, doorstaan de koude winter en komen tot ontwikkeling zodra het warmer wordt en de lichtintensiteit toeneemt. Het plantje groeit graag in het bos op een halfschaduwrijke plek met een licht vochtige grond. Hier in Tirol in de Kalkalpen kom ik dit plantje op dit moment veel tegen. In Nederland is ze vrij zeldzaam. Ze houdt van kalkhoudende grond en komt daarom met name voor in Zuid-Limburg in vochtige loofbossen en langs holle wegen.

Het Longkruid bloeit als één van de eerste kruiden in het voorjaar wanneer het licht nog door de bladloze bomen op de grond kan vallen. Net als veel andere planten uit de familie van de Ruwbladige, groeien de bloemen vanuit een spiraalvorm. Ze zijn een belangrijke voedingsbron van nectar en stuifmeel voor vroege insecten als wilde bijen en hommels. Wanneer de bloemen bevrucht zijn ontstaan later in het jaar zaadjes met zogeheten mierenbroodjes. Deze voedingsrijke aanhangsels lokken mieren aan die de zaadjes naar hun nest verslepen om er de jongen mee te voeden. Op deze wijze dragen ze bij aan de verspreiding van de plant. Ook verspreidt het Longkruid zich via een horizontale wortelstok.

Kenmerken voor planten uit de familie van de Ruwbladigen is de stugge, ruwe beharing. Dit voel je goed wanneer je de bladeren tussen je vingers neemt. Typisch voor het gevlekte Longkruid zijn ook de witte vlekken op de bladeren. Binnen de signatuurleer wijst dit op zieke longen bij tuberculose of met vloeistof gevulde longen. Volgens de signatuurleer geven uiterlijke kenmerken van een plant aanwijzingen over de heilzame eigenschappen ervan.

Het Longkruid werd traditioneel gebruikt als middel voor long- en luchtwegaandoeningen, vooral hoest, bronchitis en zelfs tuberculose. Dit zien we terug in haar wetenschappelijke naam Pulmonaria officinalis dat is afgeleid van het Latijnse woord "Pulmo" dat "Long" betekent. Officinalis wijst erop dat dit kruid vroeger als medicinale plant zeer geschat werd en in de "officina", de werkplaats van de apotheker, verkocht werd. Ze was vooral populair als kruid voor de luchtwegen. Longkruid wordt in de volksgeneeskunde daarom traditioneel ingezet bij hoest en bronchitis. In de huidige natuurgeneeskunde speelt het Longkruid geen hele grote rol meer maar kan ze wel goed met andere kruiden die een verzachtende werking op de slijmhuid hebben, worden gecombineerd.

Het Longkruid bevat een relatief hoog gehalte aan silicium (in de vorm van kiezelzuur) wat de vorming van collageen bevordert en belangrijk is voor de structuur en elasticiteit van bindweefsel, ook in de longen. Ook bevat dit kruid slijmstoffen, looistoffen en flavonoïden die een verzachtende werking hebben bij irritatie en ontsteking van de bovenste luchtwegen. Longkruid wordt vaak gecombineerd met andere hoestplanten, zoals Smalle Weegbree, Kaasjeskruid, IJslandse mos, klein Hoefblad of Heemst. Deze Mucilaginosa-planten mogen niet te sterk worden verhit omdat de slijmstoffen dan kapot gaan. Het slijm kalmeert en beschermt de ontstoken en geïrriteerde slijmvliezen bij een droge, kriebelige hoest. Ze liggen als een beschermende laag op het slijmvlies en hebben een ontstekingsremmend, irriterend en pijnstillend effect.

De commissie E heeft voor het Gevlekte Longkruid echter slechts een "nulmonografie" gegeven. Dit betekent dat er geen grote medicinale werking aan toegeschreven wordt maar ook dat er geen risico's van dit medicijn te verwachten zijn. Hildegard van Bingen (1089-1197) verschreef een thee van Longkruid bij Longemfyseem. Ik geef je een theerecept om je longen te ondersteunen en te sterken. Vooral nu in het voorjaar heb je vaak wisselende temperaturen en ligt een verkoudheid om de hoek. De thee is een kiezelzuurrijke thee wat goed is voor de structuur en elasticiteit van het longweefsel. Wil je meer weten over Kiezelzuur (Silicium), kijk dan op de pagina Inhoudsstoffen onder het kopje "Kiezelzuur" of op de pagina "Medicijnplanten" onder het kopje "Heermoes ". Om je voorraad van dit essentiële stofje aan te vullen kun je ook levensmiddelen kiezen met extra veel silicium: ´s morgens havenvlokken met dadels, bananen en rozijnen, ´s middags gerstesoep of ´s avonds gierst met bonen, koriander, spinazie of rode bieten.

Longthee voor sterke longen

20 g Heermoes
20 g Brandnetel
20 g Longkruid

Je kunt bovenstaande theemix maken van gedroogde kruiden maar je kunt ook verse kruiden nemen mocht je die ter beschikking hebben. Kiezelzuur lost niet heel makkelijk op in water en daarom is een langere kooktijd nodig. Voor het maken van een thee is het niet voldoende om een infusie te maken. Omdat het kiezelzuur moeilijk in water oplost worden er twee methoden gebruikt:

Maceraat + decoct

Neem 3-4 theelepels van de bovenstaande kruidenmix (of een grote hand vol verse, klein gesneden kruiden) en zet deze aan met 600ml water. Laat dit overnacht in de koelkast staan en breng het de volgende aan de kook. Laat het 15 min. zachtjes doorkoken en zeef de kruiden er daarna uit.

Decoct

Neem 3-4 theelepels van de bovenstaande kruidenmix (of een grote hand vol verse, klein gesneden kruiden) en breng dit samen met 600ml water aan de kook (met een deksel op de pan). Laat de thee 30 min. zachtjes koken, draai de warmtebron uit en laat de thee aansluitend nog 15 min. trekken. Daarna zeef je de kruiden eruit en is je thee klaar voor gebruik.

Deze thee sterkt niet alleen de longen maar ook het skelet, het bindweefsel, de huid, de haren en nagels. Drink 2-3 koppen thee per dag. Gebruik deze thee drie weken. Maak daarna een pauze van een week en daarna kun je het weer 3 weken innemen. Mocht je geen Longkruid hebben dan kun je de thee ook maken met alleen Brandnetel en Heermoes.

Herderstasje

Sat, 11 Apr 2026 06:53:40 GMT

Herderstasje 11 april 2026

Sneeuw op de berg en bloesem in het dal

Vandaag is het prachtig weer. Het is maar liefst 24 graden. En dat begin april. Ik maak vandaag een fietstocht door het Inntal waar de rivier de Inn doorheen stroomt. Hij heeft op dit moment nog niet veel water maar zodra het warme weer aanhoudt en de sneeuw op de bergen smelt stijgt het waterniveau snel. Op verschillende plekken zijn bevers actief geweest. Ongelooflijk wat voor dikke bomen ze omknagen. Wat vooral opvalt in het landschap zijn de prachtige witte en roze bloesems van verschillende prunussoorten, zoals bijvoorbeeld de Sierkers en de Kerspruim. Ook de Sleedoorn bloeit als één van de eerste struiken. De Meidoorn draagt hier nog geen bloesem maar in Nederland staat ze al wel in bloei. Dus als je de Meidoornbloesem wilt verzamelen is dit een goed moment. Mijn oog valt vandaag op het Herderstasje. Ze is zo "gewoon" dat ze niet echt opvalt en een kruid waar ik nog maar weinig ervaring mee heb. Hoogste tijd dus om haar beter te leren kennen.

Aan de bloemetjes met haar vier kelkblaadjes en vier witte bloemblaadjes herken je vrijwel direct dat het Herderstasje behoort tot de Kruisbloemenfamilie of Brassicaceae. Het meest opvallende aan het Herderstasje is toch wel de specifieke vorm van de kleine zaadhulsjes (hauwtjes). Deze hauwtjes hebben een omgekeerd driehoekige tot hartvormige vorm, die lijken op de driehoekige tasjes of beurzen die herders vroeger aan hun riem droegen. Vandaar ook de naam Herderstasje. De wetenschappelijke Latijnse naam van dit kruid is "Capsella bursa-pastoris" wat letterlijk "doosje" (Capsella) en "beurs van de herder" (bursa-pastoris) betekent. De bloemstengel zelf groeit uit een grondrozet van bladeren en bevat slechts enkele bladeren die stengelomvattend zijn.

Het Herderstasje is wellicht geen grote bekende medicinale plant maar ze komt wel in de meeste kruidenboeken voor, zelfs in mijn Lehrbuch Phytotherapie. Het kruid staat vooral bekend als bloedstelpend middel en wordt in de volksgeneeskunde gebruikt voor bloedingen van uiteenlopende aard zoals neusbloeden, sterke bloeding na tandoperaties en oppervlakkig, bloedende wonden en wordt traditioneel ook ingezet bij zowel een hoge als lage bloeddruk en bij een zwak ouderdomshart.

Vooral in de vrouwengeneeskunde staat ze hoog in aanzien bij het stoppen van baarmoeder-bloedingen en bloedingen bij de geboorte. Margret Madesjky schrijft in haar boek "Lexikon der Frauenkräuter" uitgebreid over dit bijzondere kruid.

Zo geeft zij aan dat de bloedstelpende werking bij baarmoeder- en geboortebloedingen het belangrijkste toepassingsgebied van het Herderstasje is en een overmatige bloedstroom kan verminderen. Het Herderstasje is volgens haar het sterkste hemostatische (bloedstelpende) kruid onder de inheemse planten. Het kan alle soorten bloedingen stoppen, vooral in combinatie met andere bloedstelpende kruiden, zoals functionele baarmoederbloedingen, hevige menstruatiebloedingen bij vleesbomen of vanwege het gebruik van het spiraaltje, bloedingen tijdens de menopauze, sterke bloedingen tijdens geboorte- en darmbloedingen zonder aanwijsbare natuurlijke oorzaak. Myomen of vleesbomen zijn goedaardige knobbels in de spierwand van de baarmoeder) die vaak leiden tot hevige, langdurige of pijnlijke menstruatiebloedingen (hypomenorroe/ menorragie). Madesjky schrijft verder dat het Herderstasje een tonische effect heeft op de baarmoeder en verloskundigen het kruid gebruiken om de uitstoot van de nageboorte te stimuleren. Het Herderstasje heeft een oxytocine-achtig effect en kan daardoor baarmoedercontracties veroorzaken.

Ook Baümler schrijft in zijn boek Heilpflanzenpraxis Heute dat het Herderstasje wordt ingezet bij sterke en lange menstruatiebloedingen evenals bij tussentijdse bloedingen die niet worden veroorzaakt door baarmoederkanker. Het Herderstasje is bijvoorbeeld verwerkt in een product van Weleda (Menodoron-druppels) ter ondersteuning van een regelmatige menstruatie en bij onregelmatige of overmatig heftige bloedingen. Het is een homeopathisch middel op basis van plantenextracten (o.a. duizendblad, herderstasje, eik) dat helpt de cyclus te reguleren.

Madejsky vermeldt in haar boek een theerecept bij overmatig sterke menstruatiebloedingen waar geen organische oorzaken als myomen of poliepen voor verantwoordelijk zijn. Ze geeft daarbij aan dat de volgenden theemix preventief, vanaf het midden van de menstruatiecyclus, gedronken kan worden.

20 g Brandnetel blad
30 g Vrouwenmantel kruid
40 g Herderstasje kruid
40 g Duizendblad kruid
20 g Alpiene Vrouwenmantel kruid

Mix de bovenstaande kruiden door elkaar en neem 2 eetlepels ervan en giet hier 200 ml gekookt water overheen. Laat de thee 10 tot 12 minuten trekken en zeef de kruiden er daarna uit. Je kunt hiervan 2 -4 koppen per dag drinken.

In haar boek geeft Madejsky ook een recept voor een bloedstelpende vrouwenthee bij myombloedingen:

30 g Herderstasje kruid
50 g Mistelkruid
20 g Varkensgras

Mix de bovengenoemde kruiden door elkaar en zet 2 eetlepels hiervan met 500 ml koud water aan. Laat dit één nacht trekken, verwarm het de volgende dag op drinktemperatuur en zeef de kruiden er daarna uit. Deze thee kun je over de dag verdeeld drinken.

Tinctuur

Een andere mogelijkheid om het Herderstasje te verwerken is een tinctuur uit het verse kruid te maken. Hiervoor neem je een alcohol met een percentage van 40%.

Herderstasje kruid
40% alcohol

Snijd het Herderstasjeskruid heel fijn en vul een klein glazen potje hiermee op. Je kunt het eerst ook nog wat fijn malen in een vijzel mocht je die hebben. Giet er de alcohol over tot het potje vol is en sluit het af met een deksel. Laat dit 3 weken trekken en schud het potje in deze tijd af en toe door. Gebruikelijk is een inname van 3 x 20 druppels per dag. Wil je meer weten over tincturen, kijk dan op de pagina "Extractiemethoden" onder het kopje "extraheren met alcohol" .

Zevenblad

Tue, 07 Apr 2026 16:32:22 GMT

Zevenblad 5 april 2026

Lastig onkruid in de tuin

... maar goed voor onze gezondheid. Vooral de verse, jonge blaadjes in het voorjar bevatten vitamine C, kalium, magnesium

calcium, ijzer en secundaire plantaardige stoffen zoals etherische olie en flavonoïden met een antioxidatieve werking. Hoewel dit kruid vroeger in geen kruidenboek ontbrak en in kloostertuinen extra werd aangeplant zien we haar in de moderne natuurgeneeskunde vrijwel niet meer terug. Vroeger werd Zevenblad niet alleen als groente gebruikt, maar ook als middel tegen jicht en andere reumatische ziekten. Dat ze een belangrijk jichtkruid was zien we terug in haar latijnse naam "Aegopodium podagria". "Podagria" betekent vrijvertaald "voetjicht". Aegopodium komt van het Grieks en betekent zoveel als 'geitenpootje' (naar de vorm van het blad). Haar reputatie als belangrijk jichtkruid is ze door de eeuwen heen langzaam kwijt geraakt.

Je vindt het Zevenblad vaak op half schaduwrijke plekken aan de rand van bossen, rivieroevers en soms ook in de tuin. Het plantje is weinig veeleisend en heeft het vermogen om zich onder de grond snel te verspreiden via de wortelstok die lange uitlopers vormt. Eenmaal in je tuin geariveerd is ze er lastig weer uit te krijgen. Gelukkig kun je er ook nuttig gebruik van maken. De blaadjes hebben een licht pittige smaak en kunnen rauw in salades, smoothies of in een pesto worden gebruikt of wanneer je ze roerbakt, worden toegvoegd aan allerlei gerechten. Naast het gebruik als groente is Zevenblad ook te verwerken in een mineraalrijk kruidenzout. Van gedroogde blaadjes kun je samen met andere kruiden, theemengsels maken. Zevenblad heeft een licht diuretisch effect. De nieren worden hierdoor iets gestimileerd om meer urine te produceren waardoor extra water, zouten en afvalstoffen worden uitgescheiden, wat ondersteunend kan werken bij gewrichtsklachten als reuma of jicht. Ook worden kruiden met een diuretische werking ingezet bij hartfalen, hoge bloeddruk en oedeem omdat het vochtophoping (oedeem) vermindert, de bloeddruk kan verlagen en het hart ontlast. Er bestaan echter andere kruiden met een sterkere diuretische werking zoals bijvoorbeeld de Guldenroede, Brandnetel, Berkenblad, Peterselie of Heermoes.

Zevenblad is aan de bladeren vrij makkelijk te herkennen. De veerdelige bladeren bestaan meestal uit 7 deelblaadjes waaraan dit kruid haar naam Zevenblad te danken heeft. De bovenste drie deelblaadjes zitten direct aan de middelste bladnerf. De onderste blaadjes hebben een klein steelte. Je kunt echter ook bladeren met 3, 5 of 9 deelblaadjes tegenkomen. Een ander kenmerk van het Zevenblad is het geultje dat over het bladsteeltje loopt.

Het Zevenblad is lid van de familie van de Schermbloemen en bloeit in mei - juni met witte bloemschermen. Veel schermbloemigen lijken qua bloeiwijze sterk op elkaar en zijn makkelijk met elkaar te verwisselen. Let daarom goed op de bladeren of je de juiste plant te pakken hebt want er bestaan ook giftige schermbloemigen.

De beste tijd om het Zevenblad te verzamelen is nu aan het begin van de lente tot het begin van de zomer. In deze periode zijn de blaadjes het meest mals, aromatisch en bevatten ze de hoogste concentratie voedingsstoffen. Je plukt de blaadjes het beste in ochtend als de zon nog niet te warm is.

Kruidenzout

Verse voorjaarskruiden zijn ideaal om te verweken in een kruidenzout. Ze zijn mals en bevatten veel mineralen en spoorelementen. Kruidenzout is een gezond alternatief voor gewoon keukenzout. Kruidenzout bevat naast zout ook gedroogde kruiden. Hierdoor heb je aanzienlijk minder zout nodig om gerechten op smaak te brengen. Omdat we in het algemeen eerder teveel als te weinig zout eten, kan kruidenzout een positieve bijdrage leveren aan onze gezondheid. Voor onze bloeddruk en onze nieren is te veel zout ongunstig. Gewoon keukenzout bestaat voor het grootste deel uit natrium en chloride. Door er kruiden aan toe te voegen verrijk je het zout met waardevolle mineralen en andere secundaire plantenstoffen.

Bij de keuze voor het zout kun je kiezen tussen geraffineerd tafelzout of natuurlijke zouten. Geraffineerd tafelzout is een sterk verwerkt industrieel product. Het wordt chemisch gereinigd (gebleekt) en verwerkt tot zuiver natriumchloride (vaak meer dan 99%). Daarbij gaan bijna alle mineralen en sporenelementen die oorspronkelijk aanwezig waren verloren. Meestal wordt hier een anti-klonteringsmiddel aan toegevoegd. Het wordt ook vaak verrijkt met jodium en fluoride.

Natuurlijke zouten worden uit de zee of uit de berg gewonnen. Ze worden soms gewassen en gedroogd. Hierdoor behouden ze hun natuurlijke samenstelling. Ook dit zout bevat voor het grootstse deel natriumchloride (meestal tussen 95% en 98%) maar ook van nature voorkomende mineralen en spoorelementen in kleine hoeveelheden, zoals magnesium, calcium, kalium, ijzer en zink. Het beïnvloedt niet alleen de smaak en kleur van het zout, maar heeft ook een extra waarde voor onze gezondheid. Door er kruiden aan toe te voegen pep je dit zout nog eens extra op.

Recept 1

50 - 100 gram Zevenblad (of een mix van verschillende wilde kruiden als Brandnetel, Smalle Weegbree of Duizendblad)
100 gram zout naar wens

Hak de kruiden heel fijn, meng er het zout doorheen en laat het even rusten. Maal de kruiden met het zout vervolgens zo fijn mogelijk in een keukenmachine en spreid het daarna uit op een groot plat bord. Laat het zout opdrogen en maal het daarna nog een keer in de keukenmachine of nog beter, als je die hebt, in een electrische koffiemolen. Spreid het opnieuw uit en laat het nogmaals goed drogen. Eventueel kun je het ook op een heel laag pitje in een koekenpan onder voordurend roeren licht verwamen zodat ook het laatste vocht kan verdampen. Ik had zelf nog gedroogde Heermoes van vorig jaar over en heb deze ook fijn gemalen en aan het kruidenzout toegevoegd.

Recept 2

Een andere manier om kruidenzout te maken is van gedroogde kruiden. De gedroogde kruiden maal je het beste in een electrische koffiemolen heel fijn. Daarna vermeng je de kruiden met een hoeveelheid zout naar wens en verwarm je het zout onder voortdurend roeren, op een heel laag pitje, ongeveer 5-10 minuten in een koekenpan zodat je zeker weet dat al het vocht verdampt is. Zorg ervoor dat het niet te heet wordt en verbrand.

Voorjaarskruiden

Sat, 28 Mar 2026 19:07:56 GMT

Voorjaarskruiden 27 maart 2026

Groen, groener, groenst...

Jeah, het is weer voorjaar!!!! Iedere dag kunnen we zien hoe het steeds groener en bonter om ons heen wordt en de natuur haar bruine mantel aflegt. De bloesemknoppen aan bomen en struiken barsten open en de bloesems vormen wolken van witte, zachtroze kleuren. Voorjaarsbloemen staan in volle pracht en hun vrolijke kleuren van blauw tot paars, van geel tot oranje en van rood tot roze laten zien dat de winter achter ons ligt. En dan al het groen dat met de dag frisser en weelderiger wordt. Tijd om met een mesje, zakje en handschoenen op pad te gaan om de eerste verse wilde kruiden te oogsten en onze vitamine en mineralendepots ermee aan te vullen. Wil je weten waar je bij het verzamelen van kruiden rekening moet houden, kijk dan in de menubalk onder het kopje "kruiden verwerken".

Wilde voorjaarskruiden zijn niet alleen gezond maar ook lekker. Ze zijn er ineens overal en zitten boordevol gezonde stofjes waaronder het groene chlorofyl dat een bijdrage levert aan de ontgifting van ons lichaam. Het zit niet alleen in algen als spirulina of chlorella maar ook in onze groene kruiden die voor de deur groeien; Brandnetels, Daslook, Smalle Weegbree, Zevenblad, Fluitenkruid, Postelein, Vogelmuur, rode en witte Dovenetel, Hondsdraf, Veldkers, Duizendblad, Blaassilene....

Sluit je aan bij een kruidenwandeling en leer deze kruiden kennen zodat je ze met een gerust hart kunt plukken. Ken je ze eenmaal dan vergeet je ze nooit meer. Hoewel het via foto`s altijd lastig is om kruiden te leren kennen, geef ik hier een overzicht geven van eetbare voorjaarskruiden met hun specifieke kenmerken.

Madeliefje

Sat, 21 Mar 2026 10:30:35 GMT

Madeliefje 21 maart 2026

Liefje van de wei

Vandaag maak ik een wandeling rond Innsbruck. De sneeuw licht nog op de bergen maar in het dal is ze al sinds een paar weken weg en schiet het voorjaarsgroen uit de grond. Ook verschijnen de eerste bloesems al aan de bomen. Ongelooflijk hoe warm het in de zon op een beschut plekje al wordt. Twee weken geleden was alles nog grijs en bruin en nu zie je al steeds meer fleurige bloemetjes de kop op steken. Het Madeliefje is er één van. Mocht je een tuin hebben dan vind je haar daar waarschijnlijk. Madeliefjes houden van de zon. Daarom zijn open weiden, bermen en gazons hun favoriete plek.

Met een krans van witte lintbloemen die aan het uiteinde soms roze kleuren en gele buisbloemen in het midden, straalt het Madeliefje iets vrolijks uit. Dit zonneplantje staat symbool voor puurheid, onschuld en het begin van de lente. Dat het Madeliefje sterk verbonden is met de zon, zie je aan de bloemetjes die dicht gaan wanneer het avond wordt en weer open gaan wanneer de zon gaat schijnen. Ook bij regen houdt ze haar bloemblaadjes stevig dicht. Dit "liefje van de wei" ("made" = weide) bloeit vanaf het vroege voorjaar tot laat in de herfst en vormt telkens weer nieuwe bloemknoppen. Zelfs als je er met de grasmaaier overheen gaat. Niet voor niets heeft ze de Latijnse naam Bellis perennis, gekregen dat vrije vertaald "mooie, overblijvende" of "eeuwige schoonheid" betekent.

Bij de Germaanse stammen was het Madeliefje gewijd aan de vruchtbaarheids- en voorjaarsgodinnen Freya en Ostara, die verantwoordelijk waren voor liefde, huwelijk en vruchtbaarheid. Gesierd met een krans van Madeliefjes hoopten meisjes vroeger op liefde en geluk.

Het Madeliefje is net als bijvoorbeeld de Paardenbloem lid van de familie van de Composieten. De bloemen uit deze grote familie hebben een 'hoofdje' dat bestaat uit vele kleine bloemetjes (soms honderden) die samen op een gemeenschappelijke bloembodem staan. De bloemen van het Madeliefje staan op een kaal steeltje dat uit een rozet van dicht bij de grond liggende blaadjes groeit. Deze spatelvormige, groene blaadjes staan dicht op elkaar en zijn licht behaard. Met het blote oog kun je deze haartjes bijna niet zien. Ten minste ik niet meer. :)

Medicinaal worden met name de bloemetjes gebruikt en soms ook de blaadjes. Het madeliefje bevat saponinen, bitterstoffen, looistoffen, flavonoïden en een kleine hoeveelheid etherische oliën. Ze werd vroeger in de Volksgeneeskunde zeer gewaardeerd en onder meer ingezet bij klachten met de luchtwegen vanwege de saponinen die ervoor zorgen dat vastzittend slijm makkelijker kan worden opgehoest. Ook bij huidproblemen als ontstekingen, zweren, ontstoken haarfollikels of kneuzingen werd het Madeliefje uitwendig toegepast als sterke thee in de vorm van kompressen, omslagen of spoelingen of fijngestamt en als wondpapje ingezet.

Margret Madejsky noemt het Madeliefje "Arnika van de baarmoeder" en vermeldt dat het in de vrouwengeneeskunde een vaste plek heeft veroverd. Het wordt hier met name gebruikt voor herstel van het bindweefsel na de geboorte en kan in combinatie met bekkenbodemtraining en baden met Heermoes ondersteunend werken bij klachten die te maken hebben met een daling van bekkenorganen (verzakking of prolaps). Deze kunnen ontstaan doordat de bekkenbodemspieren en het omliggende bindweefsel te zwak zijn geworden om de organen, zoals de blaas, baarmoeder of darm, op hun plaats te houden. Madesjky raadt hiervoor aan het homeopatische middel van Madeliefje (Bellis D3) te nemen of een theemix die bestaat uit: Vrouwenmantelkruid, Madeliefje, Zilverschoon, Herderstasje en Heermoes (2 theelepels met 200 ml gekookt water opgieten, 10 -12 min. laten trekken, 2-3 keer per dag).

Daarnaast bevat dit kruid waardevolle mineralen zoals kalium, calcium, magnesium en ijzer, evenals vitamines A en C waardoor ze samen met andere wilde kruiden een gezonde aanvulling is op de dagelijkse voeding. De bloemetjes hebben helaas geen uitgesproken smaak maar als decoratie staan ze prachtig op gerechten. Wat leuk is om uit de nog gesloten bloemhoofdjes te bereiden, zijn kappertjes. Net als de bloemknopjes van de Paardenbloem of de Oost Indische-Kers zijn ze geschikt om in te leggen in azijn, samen met kruiden als bijvoorbeeld mosterdzaad, peper, dille en laurier. Vind je het leuk om dit uit te proberen dan vind je hieronder een receptje. Ik heb een combinatie gemaakt van Madeliefje, Paardenbloem en een paar bloemknopjes van de Daslook.

Kappertjes

Wat heb je nodig:

1 hand vol verse groene bloemknopjes van bijvoorbeeld Madeliefje, Paardenbloem of Oost Indische-kers
witte wijnazijn
zout
1 Laurierblaadje
een klein takje dille (en eventueel een klein 1 takje rozemarijn)
een halve theelepel mosterdzaad
een paar peperkorrels

Was de bloemknopjes en laat ze 24 uur in een stevige zoutoplossing staan (1 deel zout op 3 delen water). Giet het water weg en spoel ze kort af. Doe de bloemknopjes in een klein jampotje (zodat het potje voor ruim 3/4 gevuld is) en vul het op met azijn. Giet de inhoud vervolgens in een pannetje en breng de azijn en de knopjes aan de kook. Laat dit een halve minuut koken en giet dan alles weer terug in het potje. Voeg de kruiden toe en sluit het potje af met een deksel. Laat de kappertjes minimaal 1 week trekken op een koele plaats.

Hondsdraf

Sun, 15 Mar 2026 16:17:26 GMT

Hondsdraf 15 maart 2026

Muntgelijkende, klimopachtige bodemkruiper...

Zo zou je de Latijnse naam "Glechoma hederacea" van deze paarse lippenbloemige bodembedekker kunnen vertalen. De Hondsdraf is net als de Munt familie van de Lipbloemigen. Hoewel de bloemetjes op die van de Munt lijken kun je dit van het aroma van de blaadjes niet echt zeggen. Over de smaakt valt te twisten maar dat ze met haar lange uitlopers een echte bodembedekker is kan ik wel zeggen. In mijn tuin groeit ze soms te uitbundig en moet ik haar iedere keer terugwijzen uit mijn grasveldje. Haar uitlopers kunnen wel een meter lang worden en werden vroeger gebruikt om kransen van te maken.

In de voorchristelijke tijd werd Hondsdraf beschouwd als een magisch kruid dat als een goede geest het huis en het erf beschermde tegen onheil, ziekte en kwaad. In de Walpurgisnacht, de nacht van 30 april op 1 mei, werd een krans van Hondsdraf in het haar gebonden om helderziend te worden en zo boze heksen te kunnen herkennen. Tijdens de Walpurgisnacht, zo geloofde men, vlogen heksen uit alle richtingen naar de top van de berg Brocken, voor een uitbundig feest met duivels en demonen. Onderweg betoverden ze alles wat hen in de weg stond. Om hun vee te beschermen, hingen families bosjes met kruiden, waaronder Hondsdraf, op aan de staldeuren.

In Oostenrijk heet dit plantje Gundermann of Gundelrebe. De naam "Gund" betekent "pus" wat erop duidt dat het kruid gebruikt werd om etterende wonden, eczeem en ontstekingen te behandelen. Ook staat de Hondsdraf bekend om zijn ontstekingsremmende eigenschappen (vooral bij luchtwegaandoeningen) en werd het in de volksgeneeskunde ingezet bij verkoudheid. Ook Hildegard von Bingen schreef bereidingen met Hondsdraf voor bij longenlijden evenals bij uitputtingstoestanden. Voor inwendig gebruik kan het worden bereid als thee, tinctuur, wijn, geperst als sap of gekookt met vette melk. Wanneer Hondsdraf in melk wordt verwarmt kunnen de essentiële oliën gebonden worden aan het vet van de melk en daardoor niet zo gemakkelijk verdampen. Uitwendig wordt een sterke thee van Hondsdraf toegepast als toevoeging aan badwater, als omslag of kompres of om mee te wassen bij huidlijden. Tevens kan van Hondsdraf een zalf worden gemaakt uit een oliemaceraat van het kruid.

De niervormige blaadjes hebben een vrij intensief, scherp aroma. Niet echt mijn smaak maar net als andere voorjaarskruiden zit dit kleine plantje boordevol gezonde stofjes zoals vitamine C, kalium, etherische olie, looistoffen, flavonoïden, bitterstoffen, saponinen en chlorofyl. Je kunt de verse blaadjes en bloemen net als andere verse wilde kruiden gebruiken in verschillende gerechten zoals een kruidenboter, kruidensoep, salade of smoothie maar wees voorzichtig met de hoeveelheid wat ze hebben een overheersende smaak.

Voordat Hop werd verbouwd, werd Hondsdraf gebruikt om bier te conserveren vanwege de bittere stoffen en om bier meer smaak te geven. Wij maken van Hondsdraf geen bier maar een kruidige limonade.

Hiervoor heb je nodig:

een handvol bloeiend hondsdrafkruid
1 citroenen
1/2 liter water
2 eetlepels honing

Verzamel een hand vol bloeiende toppen van de Hondsdraf en giet er het gekookte water overheen. Laat dit een uurtje trekken en verwijder dan de kruiden. Voeg de sap van een citroenen en de honing toe en roer alles goed door.

In plaats van een limonade kun je de Hondsdraf ook gebruiken voor een Oxymel die je immuunsysteem een oppepper geeft en je minder vatbaar maakt voor verkoudheid. Omdat je in maart ook al Longkruid en Smalle Weegbree in de natuur kunt vinden, kun je die eventueel ook verwerken.

180 g honing
60 ml biologische appelciderazijn
30 g fijn gesneden Hondsdraf (of gemengd met Longkruid, Smalle Weegbreeblaadjes of Dennentopppen)

Neem een schone jampot die je uitkookt of omspoelt met een 70% alcohol-oplossing. Dit geldt ook voor het deksel en andere materialen die je gebruikt. Doe de honing en de azijn in het jampotje en meng deze goed door elkaar zodat de honing geheel in de azijn is opgelost. Snijd de kruiden fijn en voeg deze aan de zure honing toe. Roer het met een schone lepel goed door en sluit het af met een deksel. Het beste kun je de oymel bij kamertemperatuur 2-3 weken laten trekken. Iedere keer als je eraan denkt schud je het potje even door. Daarna filter je de kruiden uit de oxymel en bewaar je deze het liefst in de koelkast. De oxymel is daar ongeveer een jaar houdbaar.

Voor versterking van het immuunsysteem nemen volwassenen dagelijks twee keer 1 eetlepel oxymel (7-8 ml) opgelost in een glaasje water in. Na drie weken dagelijkse inname neem je een week pauze voordat je de Oxymel opnieuw 3 weken inneemt. Voor kinderen boven de 6 jaar geldt 2 keer per dag 1 theelepel (opgelost in water).

Vogelmuur

Fri, 13 Mar 2026 08:21:22 GMT

Vogelmuur 28 februari 2026

Nog één nachtje slapen...

en dan begint de meteorologische lente. Dat is buiten al goed te zien. De sneeuwklokjes en de gele bloemetjes van de Winterakoniet bloeien in de tuin, de Clematis en de Sneeuwroos lopen uit en de eerste bloesems zijn al weer aan mijn abrikozenboompje verschenen. Het was de afgelopen dagen heerlijk zonnig en met 15 graden al prachtig lenteweer. Vandaag maak ik een wandeling om te kijken welke kruiden in de natuur als eerste na de winter hun kopjes boven de dorre bladeren uitsteken.

Als één van de eerste bloeiers in het voorjaar vind ik het klein Hoefblad die je met haar fel gele boemetjes niet kunt missen. Ook de rode Dovenetel, Ehrenpreis, Maarts Viooltje, Sleutelbloem en de Vogelmuur kom ik tegen. Vandaag neem ik de Vogelmuur (Stellaria media) mee naar huis om er een zalf van te maken.

Vogelmuur behoort tot de anjerfamilie (Caryophyllaceae). Dit plantje loopt als één van de eerste voorjaarskruiden na de winter uit en groeit het hele jaar door. In het Engels heet dit plantje Chickweed en de naam verraad al dat ze graag door kippen wordt gegeten maar ook andere vogels lusten de blaadjes graag. Soms zijn de plantjes klein maar ze kunnen ook 40 cm hoog worden en zich in de breedte uitspreiden tot een fris groen tapijtje. De steeltjes zijn dun en aan één kant behaard. De blaadjes zijn ovaal en puntig. en voelen een beetje vlezig aan. De bloemen zijn wit, klein en lijken net sterretjes. Vandaar ook haar Latijnse naam Stellaria, dat kleine ster betekent. De bloemen bestaan uit 5 diep ingesneden kroonblaadjes waardoor het lijkt alsof het er 10 zijn. Hieraan kun je de Vogelmuur goed herkennen net als aan de fijne haartjes.

Vogelmuur heeft een opvallend milde, licht maisachtige smaak. In de keuken kunnen de verse bovengrondse delen worden gebruikt als wilde groente bijvoorbeeld in een soep, salade, kruidenboter, een smoothie, pesto of als broodbeleg. Ze bevat veel vitamine C, chlorofyl, calcium, kalium, magnesium en ijzer en geeft een boost aan onze gezondheid.

Sebastian Kneipp gebruikte Vogelmuur voor longziekten, hoest en aambeien. Het wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt als ingrediënt in hoestthee vanwege het slijmoplossende effect. Vogelmuur bevat interessante werkzame inhoudsstoffen zoals saponinen, mineralen, flavonoïden en slijmstoffen. Uitwendig kan het verse kruid worden gebruikt in zalven, kompressen en omslagen. Het heeft een verkoelend, ontstekingsremmend en licht pijnstillend effect op de huid waardoor het verlichting kan brengen bij jeuk, insectenbeten en brandwonden. Vogelmuur wordt in de volksgeneeskunde ook toegepast bij huidaandoeningen zoals eczeem, zweren, blauwe plekken, neurodermatitis en psoriasis.

Bij een geïrriteerde huid of bij jeuk kun je een lotion van Vogelmuur gebruiken die bestaat uit 125 ml gedistilleerd water met 15 ml vogelmuurtinctuur. Deze lotion kun je op de huid sprayen of er een kompres of omslag van maken door een doekje in de lotion te dopen en deze op de betroffen plek leggen. Hoe je een tinctuur maakt kun je lezen op de pagina "Kruiden verwerken" onder het kopje Tinctuur. Hiervoor gebruik je een 40% alcoholische oplossing.

In plaats van een lotion kun je ook een sterke thee van Vogelmuur nemen. Een andere mogelijkheid om Vogelmuur uitwendig in te zetten is een wondpapje. Deze maak je door Vogelmier in de vijzel te kneuzen. Dit papje kun je in de vorm van een kompres op de betroffen huid te leggen. Of je maakt een heerlijke anti-jeuk zalf:

Anti-jeukzalf

50 g Jojoba-olie (of een combinatie van oliën zoals sesamolie, hennepolie, tarwekiemolie)
10 g verse Vogelmuur
4 g bijenwas
8 druppels etherische Lavendelolie

Ik heb de Vogelmuur eerst in een vijzel aangedrukt tot een pasta, hier de olie aan toegevoegd en alles nog eens goed doorgeroerd. Deze Vogelmuur-olie heb ik een dag laten trekken op een stoofje met een waxinelichtje eronder op ongeveer 55 graden. De olie heb ik daarna door een zakdoekje laten lopen en opgevangen in een vuurvast bekerglas. Het kruidenrestant dat in het zakdoekje achterblijft druk je lichtjes uit door het zakdoekje aan de punten bij elkaar te nemen en als een soort wrong op te draaien. Druk het echter niet te hard uit want dan komt er te veel vocht in je zalf. Je kunt dit zakdoekje daarna eventueel direct als een kruidenstempel gebruiken om de huid mee in te vetten. Aan de opgevangen olie heb ik de bijenwas toegevoegd (op 45 ml olie gaat 4 g bijenwas) en alles nogmaals au bain-marie verwarmt tot de bijenwas is gesmolten. Vervolgens alles goed doorgeroerd en aan de enigszins afgekoelde olie de etherische Lavendelolie toegevoegd.

Je kunt de verse Vogelmuur ook samen met de olie in een klein jampotje een paar uur verwarmen zonder deze eerst fijn te malen in een vijzel. Mocht je hiervoor de tijd hebben dan kun je de olie overnacht laten rusten en de volgende dag nog een keer een paar uur verwarmen. Daarna zeven, opnieuw verwarmen met de bijenwas, afvullen in een potje en de etherische olie erdoor roeren.

Masker

Ik had nog wat Vogelmuur over en heb daar nog in een hand om draai een masker van gemaakt. Wat je hiervoor nodig hebt is:

1 handje vol Vogelmuur
1 eetlepel havervlokken
1 eetlepel kwark

Met de staafmixer pureer je alles tot een smeuïge niet te dunne pasta. Je kunt er eventueel een klein beetje water bijdoen als het te stijf is. Breng het masker op je gezicht aan (mond en ogen laat je vrij) en laat het 5 tot 10 minuten inwerken. Tenslotte masseer je met het masker nog even je gezicht. Met een washandje en lauwwarm water spoel je alles zo weer weg.

Daslook

Wed, 04 Mar 2026 06:56:27 GMT

Daslook 3 maart 2026

Het is lente!!!

Vorige week heeft het nog gesneeuwd..... maar de zon was in februari al zo sterk dat de natuur op springen staat. Ik dacht vandaag, laat ik eens kijken of de Daslook al uitloopt en even een wandeling maken. Onderweg kwam ik al van alles bloeiends tegen: Rode Dovenetel, het Maarts Viooltje, Madeliefjes, Ehrenpreis, Vogelmuur, Klein Hoefblad, Sneeuwheide, Kornoelje en de Hazelaar en de Wilg met hun prachtige Katjes. Ook zie ik de blaadjes van de eerste kruiden als Paardenbloem, Blaassilene, Speenkruid, Smalle Weegbree en Duizendblad uit de grond komen en ik kan de verleiding niet weerstaan om wat te plukken.

Ik had het eigenlijk nog niet verwacht maar op mijn plekje aangekomen waar ik de Daslook weet te vinden is het al helemaal groen. Ongelooflijk wat een kracht de natuur heeft. Bij het plukken van Daslook ruik je een lichte knoflookgeur, veroorzaakt door de zwavelverbindingen. Daslook behoort tot de familie van de Lookgewassen (Alliaceae) waar o.a. ook prei, bieslook, ui en knoflook toe behoren. Daslook is één van de eerste kruiden die je na de winter in de natuur kunt vinden. Je komt het niet vaak tegen maar als je een plekje kent, kun je er meestal volop blaadjes plukken want dan staat het er vaak in overvloed. Deze knoflook-uit-het-bos houdt van een ietwat vochtige bodem en een schaduwrijk plekje (o.a. in loofbossen of aan de bosrand). De Daslook kun je naast de geur, herkennen de paralle nerven, de glanzende bovenzijde en de matte onderzijde van het blad.

Daslook heeft dezelfde gezonde werking als knoflook maar dan in mildere vorm. Het werkt bloeddrukverlagend, helpt tegen arteriosclerose en heeft een ontstekingsremmende en antibacteriële werking wat gunstig werkt in het maag-darmkanaal. Het vermindert darmgassen en een opgeblazen gevoel en herstelt een verstoorde darmflora na bijvoorbeeld een antibioticakuur. Indirect betekent dat ook een gezond immuunsysteem. Een tinctuur uit Daslook wordt ook ingezet bij ontgiftingskuren in het voorjaar en huidproblemen. Over de Daslook heb ik al eens een kruidenportait gemaakt dus vind je het leuk om meer te weten over dit super gezonde voorjaarskruid dan kun je verder lezen op de pagina "Medicijnplanten" onder het kopje "Daslook" . Hier kun je ook lezen hoe je een tinctuur uit de vers blaadjes maakt zodat je een jaar lang gebruik kunt maken van de waardevolle inhoudsstoffen.

Ik pluk natuurlijk een grote hand vol Daslook blaadjes en verheug me al op mijn eerste voorjaarssoep boordevol vitaminen, mineralen en chlorofiel uit de frisse voorjaarskruiden. De soep die ik ga maken wordt hier in Oostenrijk van oudsher in de vastentijd voor pasen gegeten en wordt ook wel de negen-kruiden-soep genoemd waarin tradtioneel negen verschilende voorjaarskruiden worden verwerkt. Ook hierover heb ik al eens een blog geschreven (Het keltisch jaarwiel l). Ik heb vandaag welliswaar geen negen kruiden verzameld maar ga er toch een heerlijk soepje van maken. Hieronder vindt je het recept zoals het hier in Oostenrijk wordt toebereid.

Daslooksoep 4p.

100 g Wilde Kruiden
klontje boter
scheutje olijfolie
0,75 ltr water
1 ui
3 aardappelen (eventueel 1/2 winterwortel)
1/2 prei
Bio groentebouillon
Scheutje Slagroom
1/2 eetlepel Majoraan, Peterselie,
Laurierblaadje
Peper, zout, nootmuskaat
Om te garneren: per bord een theelepel bieslook en een paar verse bloemetjes (madeliefje, hondsdraf, viooltje)

Schil en snijd de aardappellen (en eventueel de wortel) in kleine blokjes en breng deze met het water, het laurierblaadje en de bouillonpoeder aan de kook. Maak de kruiden schoon, verwijder bruine, aangevreten delen en was ze af. Snijd de kruiden fijn. Doe een klontje boter en een scheutje olijfolie in een pan en bak hierin de fijngesneden ui. Als de ui bruin/glazig is voeg je er de kleingesneden prei aan toe die je even mee bakt totdat ze zacht is. Voeg er daarna de kruiden aan toe en roer-bak deze 4-5 minuutjes totdat de kruiden geslonken zijn. Wordt de pan te droog dan giet je er een klein scheutje water bij.

Als de aardappels gaar zijn haal je het laurierblaadje eruit en voeg je het ui-kruidenmengsel evenals de majoraan en de fijngesneden peterselie bij de aardappels en het kookvocht. Pureer je soep met een staafmixer en breng het op smaak met peper, zout en een beetje nootmuskaat. Eventueel kun je er nog een scheutje slagroom aan toe voegen. Wat er ook goed bij past is een gekookt eitje. Deze kun je na het pellen in de lengte in vieren snijden. Doe de soep op een bord, leg er de ei-partjes op en versier het geheel nog met een paar bloemetjes uit de tuin en wat bieslook.

Het keltisch jaarwiel

Sun, 26 Nov 2023 11:35:43 GMT

Het Keltisch jaarwiel

Leven met het ritme van de natuur en de seizoenen

De mensen waren vroeger veel afhankelijker van de natuur en leefden in nauwe verbondenheid met haar ritme. Dag- en nacht, zomer en winter, herfst en voorjaar, droogte en natheid, warmte en kou. Periodes waar het lang licht is of juist vroeg donker. Vruchtbare jaren en tijden van schaarste. Ook de stand van de sterren en de maan waren belangrijke wegwijzers. De mensen waren veelal buiten, verzamelden kruiden, bessen, wortels en hout in het bos en bewerkten hun grond om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Die afhankelijkheid van de natuur was altijd voelbaar aanwezig.

In onze tijd zijn de meeste van ons ver weg komen te staan van dit diepgewortelde contact met de aarde en haar seizoenen. Maar als je er de tijd voor neemt kun je hier je eigen natuurlijke ritme weer terug vinden, je rust en je balans. Weg van de hectiek en de stress van het dagelijkse leven. Als je je er voor open stelt voel je in de natuur de verbondenheid met het grotere geheel die we voor een groot deel zijn kwijtgeraakt maar waar we van binnen onbewust naar verlangen.

Ik lees nu net een mooi boek van Pamela Kribbe: `Ode aan de aarde, Ode aan jou. Boodschappen van de aarde.` Zij stelt aan het begin de vraag of de aarde uitsluitend een brok materie is of dat de aarde een bewustzijn is dat deze materie bewoont. Een bewustzijn dat de aarde bezielt en leven geeft. Dezelfde vraag kun je stellen voor jou als mens. Ben jij je lichaam of ben jij het bewustzijn dat jouw lichaam bezielt? In haar boek gaat het over de relatie tussen de mens en de aarde. Ze gaat er vanuit dat alles wat op aarde aanwezig is bezield is van iets `goddelijks`, de mensen, de dieren, de planten en de mineralen, en dat de aarde als geheel een bewust intelligent wezen is. Ze roept je op om meer intuïtief waar te nemen: “In de natuur als geheel is er een stroom van communicatie, die berust op de innerlijke verbondenheid tussen alle levende wezens. In mensen is deze natuurlijke stroom verstoord geraakt door de aanwezigheid van een overmatig actief denken. In dit boek roep ik je op teug te keren naar de natuur, vooral naar je eigen natuur, je gevoel, je hart, dat wat jou deel maakt van het geheel. Ik roep je op tot een nieuwe wildheid. Niet een wildheid die verstoord maar die harmonie herstelt en je thuis brengt bij je onverwoestbare, goddelijke kern, die door het menselijke verstand niet kan worden begrepen of getemd.”

Deze spirituele kijk op het leven kan je beleving van de natuur rijker maken. Door bewust oog te hebben voor de magie van het goddelijke, ontdek je de mysterie van al wat groeit en bloeit door een nieuwe bril. De prachtige kleuren, patronen en geuren worden intenser als je ze bewust en met volle aandacht waarneemt. Laat de schoonheid van de natuur op je inwerken, intuïtief en onbevangen.

Stel je eens voor dat je de rust, het ritme, de schoonheid en bezieling van de natuur terug kunt vinden bij jezelf. Dat je mee kunt ademen met de ritmes van de seizoenen. Een mooi houvast biedt het Keltisch jaarwiel.

Het Keltisch jaarwiel

De Kelten leefden vroeger in grote delen van Europa. Het was een agrarisch volk dat in diepe verbondenheid met de natuur en de kosmos leefde. Niet allen de Druïden, de spirituele leiders van dit volk, maar ook de gewone mensen zagen in alles wat leefde en in de natuurverschijnselen om hen heen een goddelijke vonk. In de dieren, planten, kruiden, bomen, stenen en de Aarde maar ook in het gehele universum, de Zon, Maan en de sterren. Ook geloofden zij in de andere zijde, waar je heen gaat na je dood. Deze geestenwereld was tegelijkertijd ook iets wat angst inboezemde bij de mensen. Daarom werden er door het jaar heen op vaste tijden ceremonies gehouden waar offers en andere rituelen plaatsvonden en de goden, geesten en voorouders geëerd werden.

Het Keltisch Jaarwiel is niets anders dan het steeds opnieuw doorlopen van de seizoenen, een eeuwigdurende cirkelgang. Met tijden waar de zon hoog aan de hemel staat en periodes waar de zon nog nauwelijks de kracht heeft om de aarde te verwarmen. Een cirkelgang van ontkiemen, groeien, bloeien, vrucht dragen, loslaten en rusten.

De overgang van het ene seizoen naar het andere wordt gemarkeerd door de stand van de zon. Deze momenten waren voor de Kelten belangrijke hoogtepunten in het jaar die gevierd en in ere gehouden werden. Het zijn de 4 jaarfeesten die we terug zien in jaarwiel.

Ostara: De lente-equinox rond 21 maart, waar de zon boven de evenaar staat en de dag en de nacht even lang zijn.
Litha: De zomerzonnewende rond 21 juni, waarop de zon boven de Kreeftskeerkring in het noorden staat en haar hoogste punt heeft bereikt. Het is de langste dag van het jaar en de nacht is het kortst.
Mabon: De herfst-equinox rond 21 september, waarop de zon weer boven de evenaar staat en de dag en de nacht weer even lang zijn.
Yule: Midwinter of de winter-zonnewende rond 21 december, de dag waarop de zon de Steenbokskeerkring bereikt en daarmee zijn laagste stand. Het is de langste nacht van het jaar. De dag duurt kort en de zon staat laag aan de hemel.

Deze 4 feesten zijn afgeleid van de stand van de zon. Daarnaast vierden de Kelten nog vier speciale dagen die hier tussenin liggen. Over de precieze data van deze feesten gaan de meningen uit elkaar. De een houdt zich aan de stand van de (volle) maan, andere richten zich op de stand van de zon.

Imbolc rond 1 februari, het begin van de lente staat in het teken van Bridgit (Lichtmess)
Beltane rond 1 mei, het vruchtbaarheidsfeest (meifeest) wordt gevierd
Lughnasad rond 1 augustus waarop het begin van de herfst wordt gevierd
Samhain op 31 oktober, de nacht waarin de winter begint. Het is voor de Kelten ook de overgang naar het nieuwe jaar. Het oude jaar wordt afgesloten en een nieuwe cyclus begint.

Tussen deze feestdagen lagen 8 tijdruimtes die ieder voor zich bepaalde kwaliteiten hadden en beheerst werden door bepaalde goden. De nacht waar de ene tijdruimte overging in de andere tijd, de feestnacht, was een niemandsland waar geen wetten en orde heerste. Het was een nacht waarin de sluiers met de andere wereld doorzichtig werden, waar diegene uit de andere wereld naar de aarde konden komen en mensen met behulp van trance naar de geestenwereld konden reizen.

De tand des tijds

Rituelen en offergaven waar de natuur, de goden en de voorouders geëerd werden, waren voor de gewone mensen belangrijke terugkerende momenten in het jaar.

In de tijd van de christianisereing werden deze rituelen echter plotseling als heidens beschouwd en door de kerk verboden. Omdat de feesten voor de gewone mensen zo belangrijk waren kon de kerk ze niet van de ene op de andere dag afschaffen. De mensen hadden een diep geloof en respect voor de goden en de andere wereld. Aan veel `heidense` feesten heeft de kerk daarom haar eigen draai gegeven en de meeste oude gebruiken in een christelijk jasje gestoken. Hoewel veel oorspronkelijke rituelen verloren zijn gegaan kunnen we op deze manier toch een idee krijgen van de 8 grote jaarfeesten die door de Kelten gevierd werden.

Laten we eens kijken wat er in onze tijd nog gevierd wordt dat terug te voeren is op de jaarfeesten van de Kelten. Te beginnen met Samhain, de dag waarop het nieuwe jaar van de Keltische kalender begint.

Samhain

Op 31 oktober werd door de Kelten het nieuwjaar gevierd. Het oude jaar liep ten einde en het nieuwe diende zich aan. De tijd van het licht was voorbij en men ging de winter tegemoet. In deze overgangsnacht ging de sluier tussen de werelden een stukje open en vervaagden de grenzen tussen de wereld en het hiernamaals. Voor de Kelten was het een magische en tegelijkertijd ook een gevreesde nacht waarin de geesten ronddwaalden en rusteloze zielen een thuis zochten. Men geloofde ook dat geesten van overledenen op zoek waren naar ‘nieuwe zielen’ onder de levenden die het jaar daarop zouden sterven.

Om boze geesten af te schrikken, verkleedden mensen zich in angstaanjagende kostuums en spookten door de straten. Grote vuren moesten boze geesten op afstand houden en voor de huizen stonden kleine geschenken die de geesten mild moesten stemmen en hen ervan weerhouden wandaden te begaan. Het is ook een nacht waarin de goden en voorouders geëerd werden. Waarin lichtjes werden aangestoken opdat de geesten van de voorouders mild gestemd werden en aan het feest konden deelnemen.

Binnen de katholieke kerk leeft deze traditie nog steeds voort. Op 1 november is het Allerheiligen. De dag waarop de martelaren en heiligen herdacht worden. Het is één van de zogeheten hoogfeesten, een belangrijk feest binnen de katholieke kerk. Een dag later, 2 november, is het Allerzielen. Op deze dag worden overleden familieleden herdacht en wordt gebeden voor alle overledenen die hun weg naar de hemel nog niet hebben gevonden. De mensen hier in Oostenrijk maken de graven van hun dierbare schoon en versieren ze met verse bloemstukken en lichtjes.

Ook Halloween, een feest dat via Ierland naar Amerika is overgevlogen en nu ook weer in Europa veelal door jongeren wordt gevierd, stamt oorspronkelijk af van Samain. Halloween komt van het woord All Hallow’s Eve (aller heiligen avond). Later omgevormd tot All Hallow`s en Halloween, dat op 31 oktober gevierd wordt. Jongeren gaan als heks verkleed of met griezelige maskers de straat op en jagen mensen schrik aan.

Yule

Rond 21 december bereikt de zon zijn laagste stand. Het is midwinter en de kortste dag van het jaar. Het lijkt alsof de duisternis heeft gezegevierd over het licht. Maar in deze nacht wordt het levenslicht opnieuw geboren, diep in de schoot van moeder aarde. Deze "Heilige Nacht" van de zonnewende, symboliseert de terugkeer van het licht naar de aarde. Na deze nacht worden de dagen beetje bij beetje weer langer.

Hier zien we de gelijkenis met het kerstverhaal. Jezus werd midden in de nacht geboren en bracht het licht van god naar de wereld. Yule is het feest van de hoop. De hoop dat het licht weer terug naar de wereld komt. De donkere tijd boezemde de mensen vroeger veel angst in. Ook rond Yule werden grote vuren gemaakt Men probeerde de boze geesten van de duisternis met maskers, bellen en klokken te verdrijven en tevens de eigen angsten voor de bovennatuurlijke krachten te trotseren.

Hier waar ik woon in Tirol wordt deze oeroude traditie nog steeds in leve gehouden. De zogenaamde Krampussen en Perchten, zijn afschrikwekkende verschijningen, gehuld in geitenvellen en met angstaanjagende maskers. Ze lopen door de straten en dragen grote klokken met zich mee, bedoeld om de boze geesten van de winter te verdrijven. De Percht draagt op zijn masker meerdere hoorns en is tevens een vruchtbaarheidssymbool voor het nieuwe jaar. Meestal worden perchten vergezeld door heksen die de straten schoonvegen om plek te maken voor het voorjaar.

Een oud gebruik was het om een julbalk, een stuk hout van een berk, te versieren met groene takken en kaarsen. Het groen en de berk staan symbool voor het voorjaar en de kaarsen stonden voor het licht waar men naar uitkeek. Tegenwoordig vieren we eind december het kerstfeest en de geboorte van Jezus. Vele van ons halen een kerstboom in huis die met lichtjes versierd wordt.

Een andere traditie die rond kerst door sommige families in Oostenrijk nog in ere wordt gehouden is het roken van kruiden en wierook in de Rauhnächten (Rooknachten) tussen 24 december en 6 januari. Het roken was ook bedoeld om op fijnstoffelijk of energetisch niveau de lucht te reinigen van slechte energieën, demonen en geesten en te zegenen voor het nieuwe jaar. Deze reinigings- en zegeningsrituelen waren vroeger van grote betekenis voor alle mensen. Ook de geesten van voorouders werden geëerd en vriendelijk gestemd met offergaven. Kruiden werden verrookt (zie de blog over de kruidenwis) op een schaal met kolen waarmee de hele familie door het huis, de stallen en over het erf liep. De scheppende, helende vuurkracht van de zon verspreidde zich zo tijdens de koude wintermaanden over het huis en zorgde tot aan Midzomer voor bescherming.

Imbolc

De Kelten vierden rond 1 februari het begin van de lente. "Imbolc", het laatste maanfeest van de winter. Het betekent zoiets als "in de schoot van de moeder". Dit verwijst naar Moeder Aarde, die op dat moment volgens de keltische mythen, "zwanger" was van Lugh de zonnegod. Het nieuwe leven, dat nog niet wordt gezien, maar binnen afzienbare geboren zal worden.

Deze feestdag die gewijd was aan de lichtgodin Bridgit, was een lichtfeest, waarin het lengen van de dagen werd gevierd en de hoop op de wedergeboorte van de zon. Het werd later opgenomen in het Ierse christendom als het katholieke Maria Lichtmis. Voor de Kelten was deze tijd van het jaar heel bijzonder omdat het licht weer langzaam terug kwam na de donkere dagen in december en januari.

Ook de natuur begint weer tot leven te komen. Rond 1 februari worden de eerste lammetjes geboren en wordt de levenskracht van de natuur weer wakker. Aangezien Brigid, als lichtbrengster, de levenskracht weergeeft die de mensen van het winters dieptepunt naar de lente voert, wordt zij op deze dag geëerd. Zuiveringsrituelen stonden op de voorgrond bij Imbolc. De winter wordt opgeruimd en moet plaatsmaken voor de lente.

Dit zien we terug in de “Faschingstijd” in Thaur waar ik woon, een klein boeren dorpje in de buurt van Innsbruck. Hier wordt op nog zeer traditionele wijze Carnaval (Fasching) gevierd. Er zijn verschillende figuren met alle een eigen naam, masker, kledingstijl en bijbehorende danspasjes die een verhaal vertellen. Zij verbeelden het verhaal dat de winter wordt uitgedreven en plaats maakt voor de lente. De mooiste figuur is de Spiegeltuxer, die net als de andere lente-figuren (de Melcher en de Weisse) spiegels in hun hoofdtooi meedragen. Deze spiegels zijn bedoeld om de demonen van de winter hun lelijkheid en griezelige uitzien te weerspiegelen, in de hoop dat deze demonen van zichzelf schrikken en zo de winter verdreven wordt. De Lente- en winterfiguren worden begeleid door heksen die de straten schoonvegen en beren die uit hun winterslaap komen.

Carnaval was de uitdrukking van pure levensvreugde met alles wat daarbij hoort, zonder taboes. Ook de Romeinen hielden fakkeloptochten en vierden het Zuiveringsfeest van Lupercalia. Bedoeld om de vruchtbaarheid te vergroten en de levenskrachten vrij te maken. In de loop van de tijd ontwikkelde de Lupercalia zich tot morele schandalen, wat een doorn in het oog was van de katholieke kerk. Zij verbood dit heidense feest en verving het door Maria Lichtmis, vroeger ook "Maria Reinigung" genoemd. Op lichtmes vinden processies plaats en worden de kaarsen voor de kerk gewijd en ook de gelovigen brengen hun kaarsen mee voor huishoudelijk gebruik om deze te laten zegenen. Men geloofde in het verleden dat deze kaarsen rampspoed afwendden. Vooral de zwarte weerkaarsen ("donderkaarsen") moesten beschermen bieden tegen onweer en storm.

Ostara

Rond 21 maart wordt het begin van de lente gevierd. De naam Ostara is echter volgens geschiedkundige geen naam die door de Kelten zou zijn gebruikt. Toch wordt ze meestal genoemd als feest van de Lente. Op deze dag van de equinox zijn de dag en nacht even lang. Daarna kruipt de zon verder naar het noorden en brengt iedere dag meer licht op het noordelijk halfrond. Alles staat in het teken van ontluiken van de natuur. de naam Ostara komt vermoedelijk van “het oosten”, daar waar de zon opkomt. De zon heeft het donker overwonnen en is opnieuw geboren en verrezen uit moeder aarde. Hier zien we ook de parallel met de opstanding van Jezus die met Pasen opstaat uit de dood.

Het was de tijd om de goden te huldigen en te vragen om zegeningen voor de vruchtbaarheid met vuren en offergaven. Van de oude rituelen uit de tijd van de Kelten weten we niet veel meer. Wat nog overgebleven is uit lang vervlogen tijden zijn de grote paasvuren, die ook in sommige delen van Nederland worden aangestoken. Omdat de meningen uiteenlopen of en waar de Kelten in Nederland hebben geleefd kan dit oude gebruik ook afkomstig zijn van de Germanen.

Beltane

Het Meifeest op 1 mei staat in het teken van de vruchtbaarheid. Op Beltane wordt de heilige verbinding van de Zonnekoning en Moeder-aarde gevierd. Samen zegenen ze de aarde met hun vruchtbaarheid. Zaden worden geplant en nieuw leven kan ontstaan. Beltane is het feest van de stralende zon, " "Bel" betekent glanzend of stralend en "tene" betekent vuur. Het is het begin van de zorgeloze tijd waar de kou, honger en donkerheid achter zijn gelaten en het licht een vrolijk welkom wordt geheten.

Beltane is een maanfeest en het meest lustvolle of sensuele feest van de 8 jaarfeesten. Over vruchtbaarheidsriten doen vele verhalen de ronde maar of ze waar zijn en of ze zijn terug te voeren naar de tijd van de Kelten is niet met zekerheid te zeggen. Dat geldt ook voor het gebruik van de Meiboom, een fallussymbool dat staat voor de mannelijke, kracht en seksuele drift en vruchtbaarheid. De dans om de Meiboom waarin jonge meisjes en jongens elkaar kunnen ontmoeten is een overgebleven relict uit lange tijden.

Het is waarschijnlijk het lustvolle aspect van Beltane waar de kerk moeite mee had en waarom we op deze dag geen kerkelijk feest vinden dat terug te herleiden is naar deze vruchtbaarheidsnacht. Beltane staat immers in schril contrast met de onbevlekte ontvangenis van Maria.

Litha

Rond 21 juni waar de zon op het hoogste punt staat en de dag het langst en de nacht het kortste is wordt Litha gevierd. Op de dag van de zomerzonnewende, heeft de zon haar grootste kracht. In de keltische mythologie viert de grote zonnegod Lugh zijn hoogtepunt. De grote bergvuren die hier in Tirol op deze dag worden aangestoken, herinneren ons aan de tijd dat de goden gevreesd en vereerd werden.

Deze archaïsche zonnerituelen zijn al zeer oud. Vuur en rook hadden een beschermende en zuiverende betekenis. Ze waren zo belangrijk voor mensen dat zelfs de kerstening ze niet kon verbannen. In plaats van deze feestdag te verbieden werd ze omgedoopt tot feestdag van Johaniss de Doper. Johannis de Doper, diegene die de boodschap aan de mensen kwam brengen dat het licht (Jezus) op de wereld komt. Johannis was niet zelf het licht maar de boodschapper van het licht van Jezus. De bergvuren worden hier ook Herz-Jesufeuer genoemd.

Volgens de oude tradities die ook in Belgie en zuidelijke delen van Nederland nog zijn terug te vinden was de sprong over het Sint-Jansvuur bedoeld voor een spoedig huwelijk en ter bescherming tegen heksen en geesten. Een ander oud ritueel op deze dag is het binden van een Kruidenwis. Een bundel wilde kruiden die bestaat uit negen verschillende planten. Hierover kun je meer lezen in de blog over Litha.

De zonnewende in juni houdt echter ook in dat na deze feestdag de zon verder richting het zuiden zakt en de dagen langzaam weer korter worden.

Lughnasad

Lugh, de grote zonnegod, heeft moeder aarde in het voorjaar bevrucht. Moeder aarde heeft het koren doen laten groeien en rijpen. Het hoogtepunt van Lugh is op 21 juni voorbij gegaan. Door zijn werk is de aarde nu uitgedroogd en dor geworden. Volgens het verhaal van de Keltische mythologie moet Moeder aarde Lugh kalmeren zodat de oogst goed uitvalt. Lugnasad markeert de daling van de zon, terug naar de schoot van moeder aarde.

Augustus is de oogstmaand. De feestdag op 1 augustus markeert traditioneel de dag waarop het eerste graan wordt geoogst. Lughnasad, door de kerk omgedoopt in Lammas is het eerste van drie oogstfeesten: Lughnasad, Mabon en Samhain. De aarde heeft gebloeid, de vruchten zijn rijp en er kan geoogst worden.

In sommige gebieden wordt nog traditioneel brood gebakken van de eerste graankorrels. Om de goden om een gunstige oogst te vragen, brachten onze voorouders, offers aan de goden.

Mabon

Rond 21 september vindt de herfst-equinox plaats. Op deze dag waar de zon boven de evenaar staat zijn de dag en de nacht weer even lang. Het grootste deel van de oogst is binnen gebracht en men is dankbaar voor de gaven die de aarde heeft geschonken en die de mensen door de winter moeten helpen. De Zonnekoning keert zich van de mensen af, zijn gouden tijd van het jaar is bijna voorbij. De dagen worden korter, de nachten langer,. Lugh keert terug naar de donkere Moeder. Ze heeft hem gebaard, ze eist hem terug.

Het is oogsttijd en de aarde stort haar overvloed voor ons uit, zodat we de donkere helft van het jaar goed en veilig kunnen doorkomen. Het is een viering van dankzegging aan de aarde. De kerk heeft hiervoor een eigen viering in het leven geroepen, namelijk de dankdag voor het gewas.

Je eigen cyclus

Deze cyclus van het jaarwiel is een continue stroom van geboorte - groei – bloei- vruchtdragen- afsterven. Deze oude, magische wet wordt ons elk jaar door de Zonnekoning voorgeleefd en kan je een houvast om op mee te ademen. De

Keltische feesten bieden mooie aanknopingspunten van rituelen en ceremonies die je in je eigen jaarcirkel kunt opnemen.

Niks moet, alles mag. Het belangrijkste in onze tijd is denk ik niet wat en hoeveel je doet maar hoe je het doet. Onze tijd is een tijd van veel, van haast, van snel en even tussendoor. Daarmee missen we echter de essentie van waar het hier om gaat, de verbinding met de natuur en jezelf.

Dat kan alleen, in rust, stilte en met mindfulness, maar ook samen met anderen. Samen de seizoenen vieren met feesten, lekker eten, een ceremonie of een mooi kampvuur. Eenvoudig of juist uitbundig en in overvloed. Vier de overgangen van de seizoenen en voel dat je onderdeel bent van het grote geheel. Ontdek opnieuw de magie van het goddelijke, de mysterie van al wat groeit en bloeit en de cadans van de seizoenen.

Kruiden in het jaarwiel

Dit was het eerste algemene deel van het Keltisch jaarwiel. De volgende vier delen gaan dieper in op de vier zonnefeesten en de rituelen waarbij het gebruik van kruiden centraal staan.

Het Keltisch jaarwiel l

Thu, 10 Mar 2022 11:43:23 GMT

Lente equinox;

"Negen-kruiden-soep" in het voorjaar

Ostara

Het is vandaag 8 maart, internationale vrouwendag :). We gaan langzaam richting de lente-equinox, de dag waarop de zon loodrecht boven de evenaar staat en de dag en de nacht even lang zijn. Dit jaar valt deze dag op 20 maart. Het is het begin van de lente die meteorologisch gezien al op 1 maart begonnen is.

Voordat het christendom in Europa zijn intrede deed en de rituelen en gebruiken van onze Keltische en Germaanse voorouders nog levendig waren, werd in maart op de lente-equinox, het begin van het voorjaar gevierd. Dit feest stond in het teken van de godin Ostara. Ostara symboliseerde de overwinning van het licht over het donker en het aanbreken van de vruchtbare periode.

Veel oude gebruiken zijn in de loop der tijd vervaagd en vervangen door christelijke tradities en feesten. Dit zien we bijvoorbeeld terug in de ”Gründonnerstagsuppe” (Groene-donderdag-soep) die op witte donderdag gegeten wordt. Witte donderdag is de donderdag voor paaszondag. Op deze dag wordt binnen het christelijke geloof het laatste avondmaal dat Jezus met zijn apostelen at, herdacht.

Opmerkelijk is dat de soep "Gründonnerstag-" und niet "Weißdonnerstagsuppe" heet, hoewel deze op witte donderdag wordt gegeten. Het "groene" verwijst waarschijnlijk naar het eten van groene groenten en groene kruiden op deze dag en was mogelijk al voor de invoering van het paasfeest een vast ritueel bij de bevolking. Om niet alles af te schaffen wat bij de gewone mensen een belangrijke rol in hun leven speelde en houvast bood in het geloof werden sommige "heidense" gewoontes door de kerk oogluikend toegestaan of opgenomen en al dan niet omgevormd in nieuwe gebruiken en christelijke regels. Het eten van de Gründonnerstagsuppe is een ritueel binnen het paasfeest dat hier in Oostenrijk nog levend is.

De soep wordt ook wel Neun-Kräuter-Suppe (negen-kruiden-soep) of `Neunerle´ genoemd met, je raad het al, negen verschillende soorten wilde kruiden. Het getal 9 werd in alle culturen als heilig beschouwd. Drie keer drie. Het heilige, goddelijke getal waarin verleden, heden en toekomst samenkomen, waarin ontstaan, leven en sterven een cyclus vormen en de ziel, geest en lichaam één zijn. Het getal negen wordt opgedragen aan het gehele universum. Als je het artikel over de zomerzonnewende heb gelezen zie je dat het getal negen ook weer terug komt in de kruidenwis die uit 9 kruiden bestaat of een veelvoud ervan.

Negen-kruiden-soep

Het bereiden van de negen-kruide-soep is een prachtig ritueel om stil te staan bij de cyclus van de seizoenen en de overvloed die de natuur ons ieder jaar weer schenkt. Met de lente als nieuw begin biedt de equinox rond 20 maart een mooi aanknopingspunt om kruiden te verzamelen en te verwerken tot een heerlijk en zeer gezond soepje. In de weken na 1 maart begint het bij mij al te kriebelen en kijk ik er naar uit dat de grijze platgedrukte bodem langzaam wordt ingenomen door groene sprietjes en kleurige voorjaarsbloemen. Afhankelijk van het weer zie je hoe de eerste voorjaarskruiden hun kopjes door de nog dorre bladeren op de grond heen beginnen te strekken en het steeds groener wordt.

Het begin van de lente duurt nog even zodat de vegetatie nog iets meer de kans krijgt verder te groeien en er rond 20 maart volop kruiden voor je negen-kruiden-soep te vinden zijn. Naast Daslook, Speenkruid, Look-zonder-look, Paardenbloem, Longenkruid, , Hondsdraf, Blaassilene, en Muur staan dan ook Brandnetel, Zevenblad, Smalle weegbree, Duizendblad, Witte dovenetel, Madeliefje, Zuring, Kleefkruid, Fluitekruid, Paarse dovenetel, uitlopers van de Hop, Pimpernel en Valeriaan ter beschikking. Pluk de verschillende kruiden op schone plekken en pluk niet meer dan je gaat verwerken. Pluk je kruiden zo schoon mogelijk dan heb je thuis niet meer zoveel werk bij het sorteren en schoonmaken. Hoe je kruiden het beste plukt kun je lezen onder het kopje Plukken en drogen .

Recept

Hieronder vindt je een recept van een soep zoals die hier in Oostenrijk wordt toebereid.

Benodigdheden

200 g Wilde Kruiden
klontje boter
scheutje olijfolie
1,5 ltr water
2 uien
6 aardappelen (eventueel 1 kleine prei en 1 grote winterwortel)
Bio groentebouillon
Scheutje Slagroom
1 eetlepel Majoraan, Peterselie, Laurierblaadje
Peper, zout, nootmuskaat
Om te garneren: per bord een theelepel bieslook en een paar verse bloemetjes van madeliefje, hondsdraf, viooltje of sleutelbloem

Schil en snijd de aardappel (en de wortel) in kleine blokjes en breng deze met het water, het laurierblaadje en de bouillonpoeder aan de kook. Maak de kruiden schoon, verwijder bruine, aangevreten delen en was ze af. Snijd de kruiden fijn in stukjes van ongeveer een ½ centimeter. Doe een klontje boter en een scheutje olijfolie in een pan en bak hierin de fijngesneden ui. Als de ui bruin/glazig is voeg je er de kleingesneden prei aan toe die je even mee bakt totdat ze zacht is. Voeg er daarna de kruiden aan toe en roer-bak deze 4-5 minuutjes totdat de kruiden geslonken zijn. Wordt de pan te droog kun je er een klein scheutje water bij doen.

Als de aardappels gaar zijn haal je het laurierblaadje eruit en voeg je het ui-kruidenmengsel erbij evenals de majoraan en de fijngesneden peterselie. Nu pureer je met een staafmixer alles in het kookvocht. Breng de soep op smaak met peper, zout en een beetje nootmuskaat. Eventueel kun je er nog een scheutje slagroom aan toe voegen. Wat er ook goed bij past is een gekookt eitje. Deze kun je na het pellen in de lengte in vieren snijden. Doe de soep op een bord, leg er de ei-partjes op en voor de feestvreugde, het is immers Ostara, versier je het geheel nog met een paar bloemetjes en wat bieslook.

Volop vitaminen en mineralen

Hoewel het begin maart nog een beetje vroeg in het jaar is, ben ik er vandaag op uit getrokken om te kijken of ik mijn eerste groene maaltijd bij elkaar kon plukken. Het was de afgelopen weken koud maar de zon heeft al volop geschenen en ja, de eerste Daslook liet zich vinden. En die niet alleen... Weer thuis kon ik met de verzamelde Daslook, Speenkruid, Look-zonder-look, Paardenbloem, Longenkruid, , Hondsdraf, Blaassilene, en Muur een heerlijke soep maken. Met een paar viooltjes als versiering.

Je kunt de kruiden die nu langzaam weer in het wild te vinden zijn in allerlei gerechten verwerken. Groene kruiden bevatten vitale stoffen die het menselijk organisme nodig heeft, namelijk vitaminen, mineralen, sporenelementen, enzymen en aminozuren, het waardevolle chlorofyl en vezels. Wanneer je verschillende kruiden door elkaar gebruikt krijg je alle nodige voedingsstoffen binnen. Het Chlorofyl, het bladgroen, lijkt sterk op het hemoglobine van ons bloed en heeft een ontgiftende werking. Wilde kruiden bevatten daarnaast nog veel bittere stoffen. Bij veel groenten die we in de winkel kopen zijn deze stoffen eruit gekweekt. Dat is jammer, want juist bittere stoffen hebben een positieve invloed op onze spijsvertering en onze gezondheid. In wilde kruiden zijn ze echter nog volop voorhanden.

Kijk maar eens in de onderstaande tabellen wat voor een krachtpatsers wilde kruiden zijn in vergelijking tot groente uit de winkel. Deze tabel is wel verouderd maar geeht toch een goed beeld van de verhoudingen. Hij is gemaakt door Christina Schuster, 2013. http://www.wild-kraeuter.de/Frame.html

Mineraalstoffen gehalte in mg/100 g

In de keuken

Gebruik de wilde kruiden zo vers mogelijk en pluk vooral de jonge, zachte delen of bovenste scheuten van de plant. Zo kan de plant zichzelf ook weer herstellen. Pluk alleen datgene wat je ook echt gaat opeten. Door ze fijn te snijden en op het laatst door het eten te roeren behouden ze de meeste inhoudsstoffen. Kook of smoor de kruiden slechts heel kort of helemaal niet. Bij de brandnetel kom je er niet omheen om deze even te verhitten. Sommige wilde kruiden smaken echter ook lekker als je ze rauw eet.

De volgende kruiden kun je goed in een salade mengen, op brood eten of in een smoothie verwerken. Hoewel de laatste twee wat minder lekker zijn in een drankje omdat ze naar knoflook smaken.

Paardenbloem blad en bloem
Zuring, blad
Muur, kruid
Witte dovenetel, kruid
Fluitekruid, kruid
Pimpernel, kruid
Valeriaan, blad
Veldkers, blad
Madeliefje, kruid
Daslook, blad
Look zonder look, blad

Een salade van alleen wilde kruiden vind ik vrij droog. Het lekkerste is om een handje vol klein gesneden wilde kruiden door je gewone sla-soorten te mengen. Wat er ook goed bij past is rucola. Dan noch een lekkere dressing en wat bloemetjes van bijvoorbeeld hondsdraf, madeliefje, paardenbloem of viooltjes voor de versiering. Op de pagina "Bereidingen uit kruiden" onder het kopje "Hapjes" vind je nog meer tips.

Het Keltisch jaarwiel ll

Thu, 24 Jun 2021 12:23:35 GMT

Zomerzonnewende;

De Kruidenwis met het opgeslagen licht van de Zonnegod

Litha

Geneeskrachtige kruiden worden niet alleen met ziekte en gezondheid geassocieerd maar ook met magie, mysterie, geloof en bijgeloof, met heksen, druïden en medicijnmannen en -vrouwen. Het thema kruiden gaat ook samen met regionale gebruiken, overgeleverde wijsheden en tradities. Hoewel vele oude gebruiken verloren zijn gegaan vinden we af en toe nog rituelen van onze verre voorouders terug. De kruidenwis, is zo`n heel oud gebruik dat de tand des tijds enigszins heeft doorstaan.

Het is vandaag 21 juni, de grote dag van de zomerzonnewende en één van de acht jaarfeesten die onze verre voorouders vierden. Op deze magische dag, waar de zon op zijn hoogste punt staat, vereerden de Kelten de trouwdag van de Zonnegod Lugh met de godin Moeder-aarde. Het litha-feest, was het feest van het licht.

Op deze dag was het de gewoonte om een kruidenwis te plukken, een bos bloemen van wilde kruiden en planten. Op zijn hoogste punt aangekomen schenkt de Zonnegod op de 21ste juni de meeste kracht aan de natuur. Kruiden die op deze dag geplukt werden, werden grote magische krachten toegeschreven. Men geloofde dat een kruidenwis huis en haard bescherming bood tegen onheil, blikseminslag, ongeluk, ruzie en negatieve invloeden van buitenaf. Thuis werden deze kruidenbossen op een speciale plek opgehangen tot 21 december, de dag van de winterzonnewende. Op deze feestdag, midden in de winter, stak men de kruidenwis aan om het opgeslagen licht van de kruiden te bevrijden en de goden gunstig te stemmen.

In Oostenrijk wordt de tijd tussen 24 december en 6 januari de 12 Rauhnächten genoemd, afgeleid van het woord `rauch`. Nachten waarop gerookt werd om het huis te ontdoen van boze demonen en slechte energieën en te zegenen voor het nieuwe jaar. Deze reinigings- en zegeningsrituelen waren vroeger van grote betekenis voor alle mensen. Ook de geesten van voorouders werden geëerd en vriendelijk gestemd met offergaven. De kruidenwis werd verrookt op een schaal met kolen. Men liep met de rokende kruiden door het huis, de stallen en over het erf om deze te reinigen van negatieve energieën en te zegenen voor het nieuw jaar. De gehele familie was hierbij betrokken. De scheppende, helende vuurkracht van de zon verspreidde zich zo tijdens de koude wintermaanden over het huis en zorgde tot aan de volgende midzomer voor bescherming. De kruiden werden ook voor andere doeleinden gebruikt. Zo werden ze onder het veevoer gemengd om de dieren gezond te houden. Onder het kussen gelegd brachten de kruiden geluk in het huwelijk en in het vuur gegooid boden ze bescherming tegen onweer. Ook werden de kruiden gebruikt als thee om gezond te blijven of bij ziekte. Deze oeroude traditie wordt nog steeds door sommige families in Oostenrijk in ere gehouden.

Bij de Kelten was het getal drie en een veelvoud hiervan, van bijzondere betekenis. In een kruidenwis komen oorspronkelijk 9 verschillende kruiden voor of een veelvoud daarvan (99). Het getal drie zien we terug in de vele symbolen die we van de Kelten kennen zoals bijvoorbeeld de Triqueta. Het is een Keltisch symbool maar ook één van de vroegste symbolen van het christendom, nog voor het kruis. Binnen het christendom stond dit symbool voor de drie-eenheid: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

De meeste gebruiken en betekenissen van veel Keltische ceremonies en tradities zijn door het christendom echter als heidens bestempeld en werden verboden of door christelijke feesten vervangen. Zo heeft de katholieke kerk ook haar eigen draai aan de kruidenwis gegeven. Met de groei van het christendom werd het getal 9 verdrongen door het getal 7, een heilig getal dat in de bijbel vaak genoemd wordt, zoals bijvoorbeeld in het scheppingsverhaal, waar god de wereld in 7 dagen schiep. Je ziet dit terug in de kruidenwis. in plaats van 9 kruiden plukken sommige tegenwoordig ook 7 bloemen of een veelvoud hiervan.

Ook werd het gebruikelijk om de bloemen niet op 21 juni maar op 15 augustus, de dag waarop de katholieke kerk Maria Hemelvaart viert, te plukken. Op deze dag bood de kerk zelfs de mogelijkheid om de kruidenwis te laten zegenen . Volgens de bijbel troffen de apostelen, toen ze het graf van Maria bezochten, in plaats van haar lichaam, een bundel van zeven soorten geurende kruiden aan. Door deze vertellingen is het gebruik van de kruidenwis ook bij het katholieke geloof blijven bestaan en worden er al eeuwen lang bundels kruiden gemaakt en gezegend. Ze worden daarna thuis opgehangen en beschermen huis en haard tegen onheil.

Roken deed men vroeger met kruiden. Wierook bestond nog niet en later in de tijd van het christendom konden de normale mensen zich deze dure rookwaar niet veroorloven. Tegenwoordig wordt vaak met heerlijke geurende mixen van kruiden en harsen gerookt.

Kruidenwis maken

Ook in Nederland zijn er `Kruidenheksen` die het maken van een kruidenwis in ere houden. Helaas zijn er geen schriftelijke overleveringen van de Keltische rituelen en zijn deze in de loop der tijd, mede door de komst van het christendom, vervormd en niet meer hetzelfde als duizenden jaren geleden. De Druïden, de spirituele wijze raadgevers, gaven hun kennis slechts mondeling aan nieuwe aspiranten door. Ze hadden een hoge sensibiliteit voor de fijnstoffelijke wereld en leefden in diepe verbondenheid met de natuur.

Het gewone volk leerde ook vele gebruiken en gaf deze van generatie op generatie door. Sommige details bleven, sommige verdwenen of veranderden in de loop der jaren. Voor het maken van een kruidenwis bestaan heden ten dage geen strikte regels. Een kruidenwis heeft meer een symbolische en spirituele betekenis en het gaat er daarom vooral om wat je er zelf voor betekenis, waarde en inhoud aan mee geeft.

Traditioneel worden voor een kruidenwis negen verschillende kruiden, of een veelvoud hiervan, geplukt. Omdat drie een heilig getal was voor de Kelten kun je van alle soorten drie bloemen of kruiden plukken maar niet meer dan drie. Wil je je verbinden met de natuur vraag dan voordat je een plant plukt om zijn/haar toestemming. Je kunt de plant ook vragen om je intenties of wensen te zegenen en je dank uitbrengen naar de plant.

In de kruidenwis kun je kruiden verwerken die jou aanspreken, er zijn geen vaste regels voor. Van ouds her werden in de wis wilde inheemse kruiden, planten of bomen verwerkt zoals Boerenwormkruid, Sint-janskruid, Toorts, Alsem, Bijvoet en Valeriaan maar ook Duizendblad, IJzerhard, Margrieten, Moerasspirea of Korenbloem. Ook bomen als walnoot, vlier, hazelnoot, struiken als braam of framboos, gras- en graanhalmen komen er in voor. Je kunt van te voren overleggen welke kruiden je wilt plukken. In het internet vind je bijvoorbeeld lijsten met planten met een bepaalde betekenis (bijv. asteriacoaching.nl). Maar je kunt je ook laten leiden door je intuïtie of plukken wat je op je pad tegenkomt.

Zelfs voor de datum waarop je de bloemen plukt, zijn er geen vaste regels. Ik pluk zelf mijn kruiden op 21 juni maar in de literatuur kom je ook andere gebruiken tegen. Zo wordt ook de datum van 15 augustus (Maria Hemelvaart) vaak genoemd of een dag ergens tussen deze beide data in, zodat de kruiden langer aan de zon zijn blootgesteld en meer kracht hebben geabsorbeerd.

Niet iedereen verrookt de kruiden op 21 december tijdens het Joelfeest. Sommige laten de kruidenwis een jaar lang als bescherm-amulet in huis hangen. Het jaar daarop, na het verzamelen van een nieuwe kruidenwis wordt de oude kruidenwis bedankt en met een ritueel verbrand en wordt de nieuwe wis met de rook van de oude wis ingewijd en gevraagd om bescherming te bieden voor het komende jaar.

Dit is tegelijkertijd het mooie aan de kruidenwis. Het gaat niet om het plukken en gebruiken volgens bepaalde regels maar om datgene wat je er zelf voor spirituele waarde in stopt. Datgene wat je aanspreekt van anderen is mooi om te gebruiken maar nog mooier en waardevoller is het wanneer je er je eigen ritueel van maakt.

Onze voorouders leefden mee met het ritme van de natuur en waren bewust van en blootgesteld aan de natuurkrachten en -wetten. Een ritueel uit achting en respect voor de natuur is waarschijnlijk een diepe behoefte van mensen. Zo kunnen ook wij in de 21 eeuw hier onze eigen invulling aan geven door persoonlijke wederkerende rituele een vaste plek in ons jaarwiel te geven.

Het Keltisch jaarwiel lll

Tue, 25 May 2021 17:39:48 GMT

Herfst - equinox

Dankdag voor het gewas

Mabon

Rond 21 september staat de zon precies boven de evenaar. We noemen deze dag de herfst-equinox. In het Duits wordt het ook wel de Herbst Tag- und Nachtgleiche genoemd. De dag waarop de dag en de nacht even lang zijn, en beide ongeveer 12 uur duren. Deze dag luidt het begin van de herfst in.

Na vandaag worden bij ons op het noordelijk halfrond, de dagen korter en de nachten langer. De zon zakt steeds verder weg van de evenaar richting het zuiden waar het rond 21 december haar verste punt, de Steenbokskeerkring bereikt. Dit is voor ons de donkerste dag van het jaar en markeert tevens de Winter-zonnewende. Na deze dag keert de zon weer terug richting het noorden. In het voorjaar staat ze weer boven de evenaar waar de dag weer even lang is als de nacht en we de lente-equinox vieren. De zon vervolgt van ons uit gezien, daarna haar baan verder richting het noorden waar ze rond 21 juni haar verste positie bereikt, de Kreeftskeerkring. Het hoogtepunt van de zomer. Dit is de langste dag van het jaar en na deze dag wendt de zon zich weer richting het zuiden.

De Herfst-equinox ligt rond 21 september. Wil je weten wanneer hij dit jaar precies valt moet je even googelen op internet.

Voor de Kelten was Mabon het feest waarop de herfst-equinox gevierd werd, één van de jaarfeesten van het jaarwiel. Ik heb geen specifiek ritueel kunnen vinden van het Keltisch herfstfeest waar bepaalde kruiden een belangrijke rol spelen maar de herfst-equinox staat in het teken van de oogst. Symbolen van Mabon zijn appels en de hoorn van overvloed. De hoorn des overvloeds is een prachtig teken van de welvaart die de oogst met zich meebrengt, en het is een mooi uitgebalanceerd symbool dat zowel mannelijke (fallische) als vrouwelijke elementen (hol en ontvankelijk) heeft.

Op het moment van de herfst-equinox zijn de dag en de nacht even lang. Daarna worden de dagen steeds korter en de nachten langer. Als we kijken naar de Keltische mythologie markeert Mabon de dag waarop, de God van het Licht word overwonnen door de God van de Duisternis. Het licht van de dag moet het afleggen tegen het donker van de nacht.

Oogstmaand

In september laat de natuur zich op het laatst nog van zijn beste kant zien. De bomen hangen vol met appels en peren. Trossen rode tomaten schitteren tussen de groene bladeren en de druiven zijn langzaam rijp om te plukken. De bramen hangen donker blauw aan de struiken, en de oranje duindoornbessen zijn op hun best en vol vitamine C. De boeren halen de mais van het veld, de aardappels uit de grond en de pompoenen komen weer in de schappen te liggen.

Aan het eind van de maand wordt de laatste oogst binnengehaald en de overvloed gevierd. De Kelten vierden deze dag als een moment om dankbaarheid te uiten aan de natuur voor een overvloedige oogst en om tot hun goden en godinnen te bidden voor de voortzetting van de oogst tijdens de koudere maanden.

Na september zien we dat de natuur langzaam een wende maakt. Voor ons kruidenliefhebbers valt er na eind september steeds minder te verzamelen als het om verse kruiden gaat. Ook de bosbessen en de vossenbessen die in september nog volop te vinden waren hier in de bergen, zijn na de eerste vorst niet meer te plukken. Her en der kom je zeker nog wat eetbaars tegen maar de natuur is zijn hoogtepunt voorbij. De dagen worden weer korter, het zonlicht neemt af en de temperturen dalen. De bomen en struiken verliezen hun bladeren, de kruiden trekken zich terug in de wortels, hun bovengrondse delen sterven af en worden weer één met de aarde.

Oogstfeest

Hier in Oostenrijk wordt eind september het oogstfeest gevierd, ook `Ernte-Dankfest` genoemd. Er worden processies gehouden waarin sierlijk ontworpen oogstkronen en oogstoffers, uit brood, eieren, veld- en tuingewassen worden meegedragen naar de kerk om ze daar te laten zegenen. De tocht wordt vaak begeleid door muzikanten, schoolkinderen, misdienaars, boeren en tuinders en jagers. De mensen die meelopen zijn gekleed in klederdracht en brengen manden mee naar de kerk. De gezegende oogstoffers worden daarna veelal geschonken aan mensen in nood, daklozen of liefdadigheidsorganisaties.

21 september is een mooi moment om stil te staan bij de overvloed en de rijkdom die de natuur jaar op jaar biedt. Niet perse vanuit een religieuze kijk maar vanuit een dankbaar en nederig besef, wat voor een wonder de natuur en onze aarde is. In de natuur lijkt alles in overvloed te bestaan. Kijk maar eens naar een paardenbloem. Uit de bol van één paardenbloem kunnen wel 150 nieuwe plantjes ontstaan. Zoals 4 oktober dierendag is zouden we 21 september uit moeten roepen als Dag van de Natuur.

Wellicht is het ook iets voor jou om op deze dag moeder aarde en de natuur te eren en stil te staan bij alle zegeningen die je dit jaar hebt mogen ontvangen. Je kunt het natuurlijk op allerlei persoonlijke manieren vorm geven. Een bewuste wandeling in de natuur of een mooie ceremonie houden.

Ik vind het leuk om er op deze dag nog een keer bewust op uit te trekken om allerlei soorten bessen te verzamelen die ik nog kan vinden. Rozenbottels, bramen, duindoorn, frambozen, meidoorn. Hiervan kun je een hartverwarmende wijn of likeur voor de winterdagen maken. Een paar besjes zijn voor de vogels in de tuin.

Je kunt ook bewust nog een laatste kruidenwandeling maken en de kruiden verwerken in een heerlijk gerecht die je met vrienden of familie deelt. Ik vind het mooi om s ´avonds aan tafel voor mezelf een dankgebed uit te spreken. Niet vanuit een religieuze overtuiging maar uit dankbaarheid. Dat doe ik eigenlijk iedere avond maar op 21 september krijgt het een grotere betekenis. Even een moment stil staan bij wat je alles hebt mogen ontvangen en de rijkdom die we hier in het westen hebben. Ik wil mijn gebed graag met jullie delen. Misschien past het ook bij jou...?

Bron van leven

Moeder aarde waarin alles is gegroeid

Ik ben dankbaar voor dit heerlijke eten en deze overvloed en

ik zegen dit eten

Het Keltisch jaarwiel lV

Wed, 14 Apr 2021 09:05:23 GMT

Winterzonnewende;

Rook-rituelen uit lang vervlogen tijden

Yule

Het is bijna eind december en de winter is gekomen. In de natuur is het stil geworden en ook wij vinden het fijn om ons in de koude tijd van het jaar terug te trekken. Lekker bij de kachel of de openhaard, met een goed op boek op de bank, kaarsjes aan en wat warms om te drinken. In december heb ik, meer als in andere maanden, zin in lekkere geurtjes om me heen van etherische olie, wierook of kruiden.

Sinds ik een jaar of tien geleden een cursus over het roken van kruiden heb gevolgd rook ik rond 21 december ieder jaar mijn huis. Dit prachtige ritueel is al heel oud en stamt mogelijk af van de Kelten die rond 21 december Yule vierden, één van de grote Keltische jaarfeesten. Met roken wordt hier niet bedoeld het roken van kruiden zoals je een sigaret rookt maar het laten gloeien van kruiden boven een warmtebron waarbij geurende rook vrijkomt.

De Kelten geloofden dat in de langste nacht van het jaar, moeder aarde diep in haar binnenste het Zonnenkind opnieuw baarde en vierden dit met het joelfeest (Yule). Dit feest duurde 12 dagen en nachten. Op deze dagen werden grote vuren aangelegd als symbool voor de zon die weer opnieuw geboren wordt en als overgang naar de tijd waar de dagen weer lengen.

Velen van ons kennen mystieke verhalen rondom Keltische druïden, van heksen en van de grote vuren bij de Germaanse stammen. Het roken werd gezien als middel om een verbinding met de geestenwereld te leggen. Vooral in de tijd rond de equinox en de zonnewende wanneer de sluiers, volgens de verhalen, naar de andere wereld dun zijn, werden gebeden via de rook in de goddelijke wereld getransporteerd. Er werd gerookt om donkere geesten te verdrijven of juist om geesten of goden mild te stemmen, om de goden te huldigen of om de voorouders te gedenken.

De oude rituelen zijn van generatie op generatie overgedragen en we zien er nog steeds flarden van terug in huidige gebruiken. Zo is het in Oostenrijk bij sommige families nog steeds gebruikelijk om in de rauhnächten (tussen 24 december en 6 januari) het huis, de stallen en het erf te roken.

Rookrituelen

In Europa was het, na de christianisering, vooral de katholieke kerk die wierook inzette tijdens kerkdiensten, bij grote feesten of bij zegeningen. Maar ook de gewone mensen, die geen wierook konden betalen hechtten belang aan bepaalde overgeleverde rookrituelen. Niet alleen om huis en haard van kiemen, virussen en bacteriën te bevrijden. Het roken was ook bedoeld om op fijnstoffelijk of energetisch niveau de lucht te reinigen van slechte energie, demonen en geesten. Met name in de rooknachten (tussen 24 december en 6 januari) werd het huis en erf gereinigd en gezegend voor het nieuwe jaar. Hiervoor werd traditioneel gebruik gemaakt van een kruidenwis. Een bundel kruiden die op 21 juni (midzomer) werd geplukt. Traditioneel komen in een kruidenwis 9 verschillende kruiden of een veelvoud daarvan (99) voor. De kruiden die hierin veel voorkwamen zijn: boerenwormkruid, bijvoet, alsem, St. Janskruid, valeriaan en toorts. Na de opkomst van het christendom werd het getal 9 verdrongen door het getal 7. Wil je meer weten over de kruidenwis dan kun je hierover verder lezen in mijn Blog: Litha

Roken van kruiden en hars is van alle tijden en vindt overal op de wereld plaats. Het werd vroeger niet alleen praktisch ingezet om vlees of vis langer houdbaar te maken maar ook om bacteriën en virussen te doden. Ruimtes waar zieken of overleden mensen lagen werden gerookt met een samenstelling uit o.a. jeneverbes, wierook, mirre en duivelsdrek (asafoetida) om de kamer te desinfecteren te reinigen. In kerken werd gerookt om slechte geuren te verhullen of om verspreiding van ziektes te voorkomen en in de pesttijd branden reusachtige jeneverbesvuren in steden en dorpen die verspreiding van de ziekte tegen moesten gaan. In Namibië heb ik bij een inheemse stam mogen beleven hoe vrouwen het onderlijf reinigen door zichzelf boven een mand met rokende kruiden te plaatsen. Eeuwenoude tradities die nog steeds voortleven.

Sjamanen en medicijnmannen gebruikten rook van planten en harsen om in andere bewustzijnswerelden te kunnen reizen. Het roken hielp om in trance of extase te geraken. Vooral gifplanten werden hiervoor ingezet. Vanwege de sterke hallucinerende werking golden deze planten, die uitsluitend de sjamamen waren voorbehouden, als zeer heilig.

Ook hier in Europa werden kruiden en hars gerookt. In Griekenland bijvoorbeeld, gebruikten de priesteressen in de tempels van Delphi bij het raadplegen van het orakel, bilzekruid. Het roken van deze plant veroorzaakt hallucinerende voorstellingen, evenals bij andere planten uit de Nachtschaduwfamilie zoals de doornappel en de wolfskers. De priesteressen ademden ook de rook van laurier in om visioenen op te wekken. Het verroken van laurier versterkt de intuïtie en onze bovennatuurlijke zinswaarneming. Deze heksenkruiden hullen zich in ook nu nog in mysterie.

Ook voor het vee werd het roken ingezet. Zo werd de stal gerookt om slechte geuren te verdrijven en te desinfecteren. In de Duitse literatuur over oude rituelen komt vaak de term ´Neunerlei Holz´ voor. Negen soorten hout van verschillende bomen die tezamen verrookt werden. Zo werd de combinatie van appel, kers, pruim, peer, den, grove den, berk, linde en wilg ingezet tegen ziekte bij dieren. Elders wordt beschreven dat alleen die struiken en bomen die niet op het woord -boom eindigen zoals vlier of jeneverbes hiervoor werden gebruikt. Een zeer oud gebruik waarbij deze Neunhölzer werden ingezet waren de zogenoemde `notfeuer`. Deze noodvuren werden toegepast bij zeer besmettelijke ziektes onder het vee. Hiervoor werden aan het einde van een holle weg grote vuren van ´Neuenrlei Hölzer´ aangelegd en het vee door de kwalmende rook gedreven.

Roken heeft bij inheemse volken, in Azië, Afrika en in Noord en Zuid Amerika nog steeds zowel een praktische functie en een plek in het dagelijkse leven als ook een diepe spirituele betekenis. Ook nu nog vinden bij ceremonies, feesten, meditaties en andere (religieuze) bijeenkomsten rookrituelen plaats. Zo heeft het roken van wierook in de tempels in Azië een vaste plek binnen religieuze handelingen.

Wellicht leuk om te weten is dat het woord parfum afstamt van het Latijns ‘per fumum’ wat betekent "middels rook". Lang voordat het parfum bestond werd gerookt met kruiden en harsen om een heerlijke geur te verspreiden.

Je eigen rook-ritueel

Roken verbind ons met onszelf, met de planten die gerookt worden en met het universum. Middels roken of smudgen kunnen we ook ons eigen huis en onze eigen aura reinigen. Vooral planten als (witte)salie, bijvoet of hars van naaldbomen kunnen hiervoor gebruikt worden. Als het roken je aanspreekt kun je dit op uiteenlopende manieren vorm geven. Spontaan, je eigen intuïtie volgend of middels vastgelegde rituelen op bepaalde data. Een mooi aanhoudingspunt hiervoor vormt het Keltisch jaarwiel in het algemeen en 21 december in het bijzonder.

Kruiden en harsen

Er zijn een groot aantal kruiden en harsen die je voor verschillende doeleinden kunt gebruiken. Een mooi overzicht vind je op de volgende website `spirituelebeleving. eu`, onder het kopje `Kennisbron-Kruiden en Harsen Betekenis’. Veel kruiden kun je in de natuur zelf verzamelen en drogen en daarna eventueel mengen met wat wierook of mirre voor een iets zoetere geur. Hierna volgt een lijstje met kruiden die je zelf zou kunnen verzamelen en drogen:

Baldriaan: wortel of bloem
Bijvoet: blad en bloem
Verbena officinales: kruid
Engelwortel: wortel, bloemen en zaden
Es: zaden en blad
Fijnspar: hars
Vlier: bloemen of mark
St. Janskruid: bloemen
Koningskaars: bloemen en zaden
Lavendel: bloemen en bladeren
Laurier: bladeren Moerasspirea: bloemen
Pepermun:t kruid
Maretak: kruid
Thijm: kruid
Boerenwormkruid: blad en bloem
Roos: bloem
Rozemarijn: topje van de twijgen en blad
Salie: blad voor de bloei
Duizendblad: bloem
Papaver: bloem en zaaddoos
Jeneverbes: hars en topje van de twijg

Methode

Het roken zelf kun je op verschillende manieren uitvoeren. Je kunt de kruiden voordat je ze droogt met een katoenen draadje samenbinden tot een dikke sigaar, een zogenoemde smudge-stick. Als deze gedroogd is kun je een uiteinde aansteken. Zodra het gaat branden moet je de stick snel doven (zonder water) zodat hij alleen nog gloeit. Vervolgens kun je jezelf, iemand anders of je woning ermee smudgen (reinigen). Houd er wel een schaaltje onder want er kunnen gloeiende deeltjes vanaf vallen.

Een andere manier om te roken is een schaaltje met schelpenzand te vullen waarop een rookkooltje komt te liggen. Het handigste is om dit kooltje met een tangetje vast te pakken en met een aansteker aan te steken. Als er kleine vonkjes vanaf komen brand het kooltje vanzelf verder. Je kunt het nu op het zand leggen en na zo´n tien minuten wachten is het klaar voor gebruik. Vervolgens leg je hier je er een klein hoopje gedroogde kruiden of hars op en kun je met een veer de rook door de ruimte waaieren.

Zodra de geur branderig wordt schraap je de restanten voorzichtig van het kooltje met bijvoorbeeld een mesje en leg je er weer een klein nieuw hoopje op. Een kooltje brand ongeveer een uur. Soms zijn de brokken hars erg groot. Door de brok hars eerst in de diepvries te leggen kun je haar daarna makkelijker in kleinere stukjes breken.

Tijdens een rook-workshop heb ik geleerd hoe je je huis kunt reinigen en weer kunt harmoniseren. Al naar gelang de grootte van je huis kan dit behoorlijk wat tijd vragen dus ga niet roken als je haast hebt. Neem er de tijd voor zodat je er een fijne ontspannen energie aan mee kunt geven. Je kunt ook mooie muziek opzetten. Allereerst wordt het huis gereinigd van oude, negatieve energie. Zorg ervoor dat de ramen gesloten zijn en begin van boven naar beneden iedere kamer in je huis te roken. In de kamer zelf loop je tegen de wijzers van de klok in. Zodra de rook branderig wordt verwijder je de resten van het kooltje en leg je er een nieuw hoopje op. Na de ronde door het huis zet je alle ramen en deuren wijd open totdat alle rook weg is. Bij de volgende ronde neutraliseer je alle ruimtes door met een liggende acht beweging door de kamer te lopen totdat het er fijn ruikt. Er hoeft geen dikke rook in de ruimte te hangen. Na deze rond sluit je alle deuren en ramen weer. Nu begin je met de laatste ronde: de energieopbouw. Deze keer begin je beneden in het huis en loop je naar boven. In de kamer zelf ga je nu met de klok mee. Tijdens het roken is het mooi om een intentie mee te geven aan je rookritueel: geluk, liefde, zegeningen, gezondheid...

Roken met een smudge-stick of met een kooltje is vrij intens. Wil je gewoon een lekker geurtje in huis dan kun je ook een theelichtje nemen met daarop een metalen zeefje. Het is een beetje uitproberen wat de fijnste hoogte is tussen het waxinelichtje en het zeefje. Is het te ver weg dan gebeurt er niet veel. Staat de vlam er te dicht onder dan verbrand alles te snel. Gewoon uitproberen wat voor jou fijn is. In plaats van een zeefje kun je ook een stukje aluminiumfolie gebruiken.

En hou je helemaal niet zo van rook maar wil je wel een lekker geurtje in huis dan zijn etherische oliën misschien iets voor jou. Ik wens je geurende en sfeervolle decemberdagen en een heerlijke energie met kerst in je huis en rond je hart.

cd85c353

Witte Dovenetel

Witte Dovenetel 24 april 2026

Zacht vrouwenkruid

Valeriaan

Echte Valeriaan 22 april 2026

Valeriana officininalis

Berenklauw

Gewone Berenklauw 19 april 2026

Is die niet giftig?

Hoefblad

Het Hoefblad 16 april 2026

Naaktbloeiers...

Gevlekt Longkruid

Gevlekt Longkruid 14 April 2026

Hans en Grietje

Longthee voor sterke longen

Maceraat + decoct

Decoct

Herderstasje

Herderstasje 11 april 2026

Sneeuw op de berg en bloesem in het dal

Tinctuur

Zevenblad

Zevenblad 5 april 2026

Kruidenzout

Recept 1

Recept 2

Voorjaarskruiden

Voorjaarskruiden 27 maart 2026

Madeliefje

Madeliefje 21 maart 2026

Kappertjes

Hondsdraf

Hondsdraf 15 maart 2026

Muntgelijkende, klimopachtige bodemkruiper...

Vogelmuur

Vogelmuur 28 februari 2026

Nog één nachtje slapen...

Anti-jeukzalf

Masker

Daslook

Het keltisch jaarwiel

Het Keltisch jaarwiel

﻿ Leven met het ritme van de natuur en de seizoenen

Het Keltisch jaarwiel

De tand des tijds

Samhain

Yule

Imbolc

Ostara

Beltane

Litha

Lughnasad

Mabon

Je eigen cyclus

Kruiden in het jaarwiel

Het Keltisch jaarwiel l

Lente equinox;

"Negen-kruiden-soep" in het voorjaar

Ostara

Negen-kruiden-soep

Recept

Volop vitaminen en mineralen

In de keuken

Het Keltisch jaarwiel ll

Zomerzonnewende;

De Kruidenwis met het opgeslagen licht van de Zonnegod

﻿

Litha

Kruidenwis maken

Het Keltisch jaarwiel lll

Herfst - equinox

Dankdag voor het gewas

Mabon

Oogstmaand

Oogstfeest

Het Keltisch jaarwiel lV

Winterzonnewende;

Rook-rituelen uit lang vervlogen tijden

Leven met het ritme van de natuur en de seizoenen