Naaktbloeiers...

zijn planten waarvan de bloemen als eerste verschijnen voordat er bladeren zijn gevormd. Het Klein Hoefblad is er één van. Tussilago farfara staat al sinds eind februari/ maart in bloei als één van de allereerste voorjaarsbloeiers. De fel gele, samengestelde bloemen staan op steeltjes met schubben en springen in het voorjaar direct in het oog. De plant stopt zijn energie eerst in de voortplanting en lokt vroege insecten aan op het moment dat nog weinig andere planten in bloei staan. Deze overlevingsstrategie zien we ook bij de andere Hoefbladsoorten. Omdat er in het vroege voorjaar nauwelijks andere voedselbronnen zijn, trekken de gele bloemen bijen, hommels en zweefvliegen aan. Het ontbreken van bladeren maakt de bloemen van een afstand zichtbaar voor insecten.

Ik kom vandaag al veel uitgebloeide bloemen tegen. Een teken dat nu ook de bladvorming op gang komt. De bladeren kunnen tot wel 20cm breed worden. Ze zijn hoefijzervormig tot rond/hartvormig en hebben een ietwat hoekige, getande rand. De bovenkant is groen, terwijl de onderkant opvallend grijsviltig behaard is. Ook het Groot en Wit Hoefblad hebben deze viltachtige beharing en wanneer de planten zijn uitgebloeid is het op het eerste gezicht moeilijk om aan de bladeren te herkennen met welke soort je te maken hebt. De bladeren van het Groot Hoefblad kunnen veel groter worden (tot wel 60 cm) maar wil je zeker zijn moet je de stengels doorsnijden. Bij het klein Hoefblad liggen de vaatbundels in een u-vorm, bij het Groot Hoefblad liggen ze verspreid.

Hoewel de Nederlandse naam suggereert dat het planten uit hetzelfde geslacht zijn, is dit niet het geval. Dit is ook te zien aan de Latijnse namen: Tussilago farfara (klein Hoefblad) en Petasites hybridus (groot Hoefblad). Wel vallen ze onder dezelfde familie; die van de composieten.

Beide planten werden vroeger in de volksgeneeskunde ingezet. Het klein Hoefblad werd traditioneel gebruikt voor een acute infectie van de bovenste luchtwegen, vooral bij verkoudheid, hoest en heesheid. De toepassing was voornamelijk gebaseerd op de slijmerige bladeren die een kalmerend effect op de slijmvliezen zouden hebben. Ze worden nu negatief beoordeeld vanwege hun gehalte aan pyrrolizidine-alkaloïden (PA´s) die na metabole omzetting in de lever een leverschade kunnen veroorzaken. Door dit risico wordt intern gebruik afgeraden of slechts in zeer beperkte mate en voor korte duur aanbevolen. In de apotheek kun je PA-vrije producten en gedroogde kruiden kopen die wel veilig zijn in gebruik. Bovendien bestaan er planten met slijmstoffen die geen schadelijke bijwerkingen hebben zoals:

• Heemst (Althaea officinalis) – klassiek slijmmiddel tegen droge hoest
• Weegbree (Plantago lanceolata) – verlicht irritatie van hoest
• kaasjeskruid (Malva sylvestris) – slijm voor mond en keel
• IJslandse mos (Cetraria islandica) – bewezen voor droge hoest

Een kleine hoeveelheid bladeren voor een korte duur (paar dagen) zal niet direct een schade veroorzaken maar de moeilijkheid is ook dat in sommige bladeren een veel hogere concentratie voor kan komen dan in andere bladeren. Ik gebruik zelf in het voorjaar de bloemen om er een salade mee op te vrolijken maar met het gebruik van de bladeren ben ik voorzichtiger. Je moet deze afweging dus zelf maken wanneer je de bladeren wilt verwerken in bijvoorbeeld een hoestsiroop of thee.

Groot Hoefblad wordt gewaardeerd om zijn antispasmodische, pijnstillende en ontstekingsremmende eigenschappen. De belangrijkste toepassingsgebieden zijn: Migraineprofylaxe, krampachtige klachten (spasmolytische effect op de gladde spieren) zoals maag-darmkrampen, galblaasklachten, prikkelbare blaas en krampachtige menstruatiekrampen, 

krampachtige hoest, astma, heesheid en bronchitis, hooikoorts en ook ter pijnverlichting bij nekpijn en jicht.

Groot Hoefblad bevat nog een hoger gehalte aan pyrolizidine-alkaloïden (PA's) dan klein Hoefblad. Het wordt niet aanbevolen om zelf een thee van de bladeren te maken. Alleen kant-en-klare preparaten waaruit deze PA´s zijn verwijderd, zijn veilig in gebruik.

Ik heb tijdens de wandeling een bosje bloemen geplukt als decoratie voor een frisse witlofsalade. Deze maak je alsvolgt:

Per persoon:

• 2 kleine stronkjes (rode) witlof
• stukje appel
• 3-4 augurkjes
• stukje kaas
• 1 eetlepel majonaise
• 1 plakje ham
• 3-4 paardenbloembladeren
• bloemen naar keuze

Snijd de witlof in fijne reepjes, de appel, augurk, kaas en ham in kleine stukjes en roer er de majonaise doorheen. Heb je nog een paar paardenbloembladeren dan snijd je deze in fijne reepjes en roer je deze ook door je salade. Leg er een paar bloemetjes van het Klein Hoefblad en het Madeliefje op en pluk de gele bloemblaadjes van 4 paardenbloemen van de bloemhoofden en strooi deze over je salade. In een handomdraai heb je een heerlijke, feestelijke lunch.