Echte Valeriaan                                 22 april 2026

Valeriana officininalis

... kom je tegen op vochtige plekken bij bronnen, langs beekjes en sloten maar ze houdt er niet van om met haar voeten in het water te staan. Dit elfenkruid is verbonden met mythische verhalen over nimfen, feeën en sprookjesachtige wezens van het water die in het maanlicht rond haar roze bloemen dansen. Ze geldt als beschermster tegen alle kwaad. Vroeger geloofden de mensen dat Valeriaan het vermogen bezat om boze geesten en duivels te verdrijven en werd het in huis en in de stal opgehangen of als amulet om de hals gedragen.

Valeriaan vormt later in het jaar zacht-rose, trompetvormige bloemetjes die in ietwat bolle tuiltjes bij elkaar staan en wat weg hebben van schermbloemen. De bladeren zijn enkel geveerd, met eironde tot lancetvormige deelblaadjes en een grof gezaagde bladrand. Omdat zowel de bloemen als de bladeren veel weg hebben van de schermbloemige planten zou je kunnen denken dat Valeriaan lid is van de familie van de schermbloemigen. Dit is echter niet het geval. De Valeriaan behoort tot de kamperfoeliefamilie (Caprifoliaceae). In België en Nederland komen twee soorten Valeriaan in het wild voor: de algemenere Echte Valeriaan (Valeriana officinalis) die wel 1.50 m hoog kan worden en de veel zeldzamere Kleine Valeriaan (Valeriana dioica) die ook bekend is als Moerasvaleriaan en slechts 30 cm hoog wordt. Hier in de Alpen kom ik ook vaak de Bergvaleriaan (Valeriana montana) tegen maar er bestaan nog meer verschillende Valeriaansoorten. 

Voor medicinale doeleinden wordt binnen de fytotherapie de Valeriana officinalis gebruikt. De naam officinalis kom je vaak tegen bij belangrijke geneeskrachtige planten en is afgeleid van het Latijnse woord "officina", wat werkplaats of apotheek betekent. Het duidt erop dat de plant vroeger in de apotheek werd verkocht en er een belangrijke geneeskrachtige werking aan toe werd geschreven. De geneeskrachtige werking van Valeriaan is te vinden in de wortel. Deze graaf je het beste uit in de herfst wanneer de bovengrondse delen verwelkt zijn. In de middeleeuwen was Valeriaan een universeel geneesmiddel en diende o.a. als pijnstiller, als middel om de menstruatie op te wekken, tegen hoesten en astma en bij oogproblemen. Het gebruik van de wortel als sedativum (rustgevend middel) is van latere datum. In deze jachtige, stressige tijd waarin veel mensen overbelast zijn en te maken krijgen met stress, overspannenheid of zelfs een burn-out kan Valeriaan een uitkomst bieden. Ze bevat rustgevende  en slaapbevorderende eigenschappen.

In de natuurgeneeskunde spelen tal van wortels een belangrijke rol. Niet alleen van Valeriaan of het Nagelkruid (Zie ook de foto van het knikkend nagelkruid hierboven) maar ook van veel andere wilde kruiden zijn de wortels, en niet de sappige bovengrondse bladeren en bloemen, het geneeskrachtige deel van de plant. Ik heb hierover een uitgebreide online "cursus" geschreven waarin meer als 70 medicinale en/of eetbare wortels worden besproken. Meer info hierover vindt je op de pagina "Wilde wortels" bovenin de menubalk.   

Terug naar de jonge verse bladeren van de Valeriaan die je op dit moment kunt verzamelen. Deze zijn namelijk eetbaar en verassend goed te gebruiken in de wilde keuken. Ze hebben een vrij neutrale smaak en je kunt ze roerbakken of wokken, eventueel samen met andere wilde kruiden als Brandnetel, Smalle Weegbree, Duizendblad of Gewone Berenklauw (zie de vorige blog). Je geeft er ook wilde kruidensalades, soepen, kruidenboter een speciaal tintje aan mee. Het werkt ook goed in kruidenzout, kruidenolie en kruidenazijn in combinatie met andere kruiden. Je plukt ze het beste voor de bloei dus wacht er niet te lang mee.

De eenvoudigste manier om wilde kruiden te verwerken is ze samen met een uitje te roerbakken en dit toe te voegen aan andere gerechten. Ook als topping bij gepofte aardappels met crème fraîche smaakt zo`n wilde-kruiden-prutje lekker. Kluts je een paar eitjes los en giet je deze over de kruiden dan heb je binnen een handomdraai een heerlijke kruidenommellet. Als je de eitjes over de kruiden hebt gegoten verwarm je de pan op een heel laag vuurtje met het deksel erop 5 -10 tot het ei gestolt is. 

Later in mei kun je de knoppen en bloemen met mate gebruiken als eetbare decoratie of in kleine hoeveelheden om limonades, punches of bloemenwaters mee op smaak te brengen. Ook de bloemen hebben net als de wortels een rustgevende werking maar dan in mildere vorm.