Gevlekt Longkruid                                     14 April 2026

Hans en Grietje

Zo wordt dit schattige plantje hier in Oostenrijk ook wel genoemd vanwege de lichtroze en donkerpaarse klokvormige bloemetjes die aan één en dezelfde plant voorkomen. Elke bloem is in het begin roze maar zodra ze door insecten is bezocht en  bevrucht, verandert de pH van de bloem en wordt deze blauwviolet. Het celsap verandert van zuur (roze – rood) naar alkalisch (blauw). De kleur dient als oriëntatie voor de bijen die de ultraviolette straling waarnemen. Ze vliegen alleen naar de roze bloemen.

De bloemknoppen zijn al in de herfst aangelegd, doorstaan de koude winter en komen tot ontwikkeling zodra het warmer wordt en de lichtintensiteit toeneemt. Het plantje groeit graag in het bos op een halfschaduwrijke plek met een licht vochtige grond. Hier in Tirol in de Kalkalpen kom ik dit plantje op dit moment veel tegen. In Nederland is ze vrij zeldzaam. Ze houdt van kalkhoudende grond en komt daarom met name voor in Zuid-Limburg in vochtige loofbossen en langs holle wegen. 

Het Longkruid bloeit als één van de eerste kruiden in het voorjaar wanneer het licht nog door de bladloze bomen op de grond kan vallen. Net als veel andere planten uit de familie van de Ruwbladige, groeien de bloemen vanuit een spiraalvorm. Ze zijn een belangrijke voedingsbron van nectar en stuifmeel voor vroege insecten als wilde bijen en hommels. Wanneer de bloemen bevrucht zijn ontstaan later in het jaar zaadjes met zogeheten mierenbroodjes. Deze voedingsrijke aanhangsels lokken mieren aan die de zaadjes naar hun nest verslepen om er de jongen mee te voeden. Op deze wijze dragen ze bij aan de verspreiding van de plant. Ook verspreidt het Longkruid zich via een horizontale wortelstok.

Kenmerken voor planten uit de familie van de Ruwbladigen is de stugge, ruwe beharing. Dit voel je goed wanneer je de bladeren tussen je vingers neemt. Typisch voor het gevlekte Longkruid zijn ook de witte vlekken op de bladeren. Binnen de signatuurleer wijst dit op zieke longen bij tuberculose of met vloeistof gevulde longen. Volgens de signatuurleer geven  uiterlijke kenmerken van een plant aanwijzingen over de heilzame eigenschappen ervan.

Het Longkruid werd traditioneel gebruikt als middel voor long- en luchtwegaandoeningen, vooral hoest, bronchitis en zelfs tuberculose. Dit zien we terug in haar wetenschappelijke naam Pulmonaria officinalis dat is afgeleid van het Latijnse woord "Pulmo" dat "Long" betekent. Officinalis wijst erop dat dit kruid vroeger als medicinale plant zeer geschat werd en in de "officina", de werkplaats van de apotheker, verkocht werd. Ze was vooral populair als kruid voor de luchtwegen. Longkruid wordt in de volksgeneeskunde daarom traditioneel ingezet bij hoest en bronchitis. In de huidige natuurgeneeskunde speelt het Longkruid geen hele grote rol meer maar kan ze wel goed met andere kruiden die een verzachtende werking op de slijmhuid hebben, worden gecombineerd.

Het Longkruid bevat een relatief hoog gehalte aan silicium (in de vorm van kiezelzuur) wat de vorming van collageen bevordert en belangrijk is voor de structuur en elasticiteit van bindweefsel, ook in de longen. Ook bevat dit kruid slijmstoffen, looistoffen en flavonoïden die een verzachtende werking hebben bij irritatie en ontsteking van de bovenste luchtwegen. Longkruid wordt vaak gecombineerd met andere hoestplanten, zoals Smalle Weegbree, Kaasjeskruid, IJslandse mos, klein Hoefblad of Heemst. Deze Mucilaginosa-planten mogen niet te sterk worden verhit omdat de slijmstoffen dan kapot gaan. Het slijm kalmeert en beschermt de ontstoken en geïrriteerde slijmvliezen bij een droge, kriebelige hoest. Ze liggen als een beschermende laag op het slijmvlies en hebben een ontstekingsremmend, irriterend en pijnstillend effect.

De commissie E heeft voor het Gevlekte Longkruid echter slechts een "nulmonografie" gegeven. Dit betekent dat er geen grote medicinale werking aan toegeschreven wordt maar ook dat er geen risico's van dit medicijn te verwachten zijn. Hildegard van Bingen (1089-1197) verschreef een thee van Longkruid bij Longemfyseem. Ik geef je een theerecept om je longen te ondersteunen en te sterken. Vooral nu in het voorjaar heb je vaak wisselende temperaturen en ligt een verkoudheid om de hoek. De thee is een kiezelzuurrijke thee wat goed is voor de structuur en elasticiteit van het longweefsel. Wil je meer weten over Kiezelzuur (Silicium), kijk dan op de pagina Inhoudsstoffen onder het kopje "Kiezelzuur" of op de pagina "Medicijnplanten" onder het kopje "Heermoes". Om je voorraad van dit essentiële stofje aan te vullen kun je ook levensmiddelen kiezen met extra veel silicium: ´s morgens havenvlokken met dadels, bananen en rozijnen, ´s middags gerstesoep of ´s avonds gierst met bonen, koriander, spinazie of rode bieten.   

Longthee voor sterke longen

• 20 g Heermoes
• 20 g Brandnetel
• 20 g Longkruid

Je kunt bovenstaande theemix maken van gedroogde kruiden maar je kunt ook verse kruiden nemen mocht je die ter beschikking hebben. Kiezelzuur lost niet heel makkelijk op in water en daarom is een langere kooktijd nodig. Voor het maken van een thee is het niet voldoende om een infusie te maken. Omdat het kiezelzuur moeilijk in water oplost worden er twee methoden gebruikt:

Maceraat + decoct

Neem 3-4 theelepels van de bovenstaande kruidenmix (of een grote hand vol verse, klein gesneden kruiden) en zet deze aan met 600ml water. Laat dit overnacht in de koelkast staan en breng het de volgende aan de kook. Laat het 15 min. zachtjes doorkoken en zeef de kruiden er daarna uit.

 

Decoct

Neem 3-4 theelepels van de bovenstaande kruidenmix (of een grote hand vol verse, klein gesneden kruiden) en breng dit samen met 600ml water aan de kook (met een deksel op de pan). Laat de thee 30 min. zachtjes koken, draai de warmtebron uit en laat de thee aansluitend nog 15 min. trekken. Daarna zeef je de kruiden eruit en is je thee klaar voor gebruik.

Deze thee sterkt niet alleen de longen maar ook het skelet, het bindweefsel, de huid, de haren en nagels. Drink 2-3 koppen thee per dag. Gebruik deze thee drie weken. Maak daarna een pauze van een week en daarna kun je het weer 3 weken innemen. Mocht je geen Longkruid hebben dan kun je de thee ook maken met alleen Brandnetel en Heermoes.