Lavendelzeep

Lavendel, wie kent haar niet. Deze plant met haar heerlijke geur, haar prachtige paarse bloemen en geliefd vanwege de veelzijdige toepassingsmogelijkheden. Al eeuwenlang wordt Lavendel gebruikt in baden, geurzakjes, parfums, huishoudelijke reinigingsmiddelen en traditionele kruidenbereidingen. Binnen de volksgeneeskunde wordt ze vooral gewaardeerd om haar rustgevende werking bij spanningen en slaapproblemen en haar heilzame werking op de huid.

Lavendel behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), net als o.a. Rozemarijn, Tijm, Salie, Munt en veel andere keukenkruiden. Dit zien we niet alleen aan de vorm van de bloemetjes maar ook aan de vierkante stengels. Het is een compacte halfstruik die ongeveer 30 tot 80 centimeter hoog wordt. De blaadjes zijn smal, langwerpig, grijsgroen tot zilverachtig en vaak enigszins behaard. In juni tot augustus staat de Lavendel in bloei met aarvormige bloeiwijzen, variërend van lichtpaars tot violetblauw. De bloemen leveren nectar en worden graag bezocht door bijen en hommels. 

Van nature komt Lavendel voor in het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied, met name in delen van Spanje, Frankrijk en Italië. Lavendel groeit hier graag op zonnige, stenige hellingen, open graslanden en rotsachtige plekken met goed doorlatende, kalkrijke grond. Ze is aangepast aan warme zomers en kan goed tegen droogte. De smalle blaadjes, de beharing en de houtige groei helpen de plant om verdamping te beperken. In Nederland kun je Lavendel goed in je tuin planten mits de grond voldoende doorlatend is. Langdurig natte grond, vooral in de winter, kan wortelproblemen veroorzaken.

In de winkel vind je verschillende soorten Lavendel. Echte lavendel (Lavandula angustifolia) wordt gewaardeerd om haar relatief verfijnde geur en de samenstelling van haar etherische olie. De lavandin (Lavandula × intermedia), is een hybride van echte Lavendel en Spijklavendel (Lavandula latifolia). Lavandin levert vaak meer etherische olie op, maar de samenstelling en geur verschillen van die van echte Lavendel.

De naam "Lavendel" is afgeleid van het Latijnse woord "lavare", wat "wassen" betekent. In het oude Rome werd de plant al als geurmidel aan het badwater toegevoegd en gebruikt bij het reinigen en parfumeren van kleding en ruimten. Zo werden gedroogde bloeiende toppen in zakjes tussen kleding of linnengoed gelegd voor een frisse geur maar ook om insecten te weren.

Lavendel ruikt, fris, bloemig en een beetje scherp. Deze geur is afkomstig van de grote hoeveelheid etherische olie die vooral in de bloemen voorkomt. Lavendelbloemen bevatten daarnaast ook flavonoïden en andere fenolische verbindingen. Ze kunnen in waterige of alcoholische extracten aanwezig zijn, afhankelijk van de bereidingswijze. Flavonoïden en andere fenolen worden vaak onderzocht vanwege hun op antioxidatieve werking. Ook komen looistoffen en andere polaire verbindingen voor evenals als anthocyanen, paarse tot violetblauwe kleur kleurpigmenten die het plantenweefsel beschermen tegen omgevingsinvloeden.

Voor de medicinale werking van lavendel is vooral de etherische olie interessant. Deze bevindt zich in klierstructuren op bovengrondse plantendelen, vooral in de bloemen. Ze wordt verkregen middels stoomdestillatie van de bloeiende toppen. Lavendel is één van de weinige planten waarvan je thuis met een klein destilleerapparaat en wellicht ook met een eenvoudige kookpan, etherische olie kunt produceren.

Lavendel is vooral bekend om haar rustgevende werking. In de volksgeneeskunde werden de bloemen ingezet bij nerveuze onrust, prikkelbaarheid en spanning gerelateerde klachten, eventueel in combinatie met andere rustgevende kruiden zoals citroenmelisse, kamille of hop, in de vorm van een avondthee, kruidenkussentjes of een warm bad ter ontspanning. Bij hoofdpijn, vooral als gevolg van stress, vermoeidheid of onrust, werd verdunde etherische lavendelolie over de slapen of nek en schouders gemasseerd. Daarnaast werd  lavendelolie in badwater, geurige zalven of huidoliën gebruikt voor kleine huidongemakken, oppervlakkige wondjes en lichte brandwonden. Ook de Europese Geneesmiddelenautoriteit (EMA) heeft de etherische olie van echte Lavendel beoordeeld als traditioneel kruidengeneesmiddel voor het verlichten van milde symptomen van mentale stress en uitputting en als hulpmiddel bij het inslapen.

Bäumler vermeld in zijn boek "Heilpflanzenpraxis Heute" dat Lavandula angustifolia naast de etherische olie ook looistoffen (Rozemarijnzur) bevat die obstiperend werken en bij diarree verlichting kunnen brengen. Ook bij nerveuze darmklachten, buikklachten en gebrek aan eetlust kan aan Lavendelthee van de bloemen worden gedacht. Verdere inzetgebieden zijn volgens Bäumler onrust, slaapstoringen, uitgeput zijn, gespannen spieren, reumatische ziektes en neuralgieën. In de volksgeneeskunde werd het ook bij migraine, kramp en astma toegepast. 

In de aromatherapie worden zowel de echte Lavendel als de Spijklavendel en de Lavandin toegepast. Wil je hier meer over lezen kijk dan op de pagina "Medicijnplanten" onder het kopje "Keukenkruiden". Hier vind je ook de Lavendel.

Ook vandaag de dag wordt Lavendel graag verwerkt in cosmetische producten en schoonmaakmiddelen. De etherische olie van alle drie de soorten zijn belangrijke geurstoffen in de parfum- en zeepindustrie. je kunt de etherische olie natuurlijk ook zelf verwerken in je zelf gemaakte cosmetische producten als een shampoo, zeep, crème of scrubzout. Toegevoegd aan je badwater werkt Lavendel rustgevend voor het slapen gaan. Ook 1 druppeltje olie op een zakdoekje dat je niet te dicht bij je kussen legt kan de slaap bevorderen. Is de geur te sterk dan werkt het juist averechts.

 

Ik heb een paar weken geleden een zeep gemaakt met mijn zelf gedestilleerde etherische Lavendelolie en hydrolaat. Een gewone handzeep maken is niet heel erg moeilijk maar je moet wel heel voorzichtig te werk gaan. Dit komt doordat je Natriumhydroxide (NaOH) verwerkt. NaOH is zeer bijtend en kan ernstige huidbeschadigingen en brandwonden veroorzaken. Ook bij het inademen kan schade aan de luchtwegen ontstaan. Daarom: VOORZICHTIG! werken en handschoenen en een beschermbril gebruiken. Wat heb je nodig voor een zeep:                                          

• 42 gr. Kokosolie
• 25 gr. Sheaboter
• 41 gr. Rapsolie of amandelolie
• 58 gr. olijfolie

• 22 gr. Natriumhydroxide (NaOH)
• 55 gr. Water of hydrolaat
• 5 gr. Etherische olie
  

Zorg dat er geen kinderen in de buurt zijn. Beschermkleding aantrekken en het water in een oude schaal, maatbeker of pan doen (die je alleen voor het zeepmaken gaat gebruiken). Vervolgens ga je naar buiten en roer je langzaam het NaOH in het water. Roer het voorzichtig door en zorg dat je de dampen niet inademt! De schaal met water en NaOH wordt warm en laten we buiten tot 30 graden afkoelen. Ondertussen kun je binnen de olie afwegen en deze tot 30 graden verwarmen. Wanneer beide vloeistoffen op temperatuur zijn voeg je ze samen (het liefst in een hoge pan) en roer je alles met een spatel of handmixer goed door. Daarna neem je een staafmixer (pas op voor opspatten van de etsende loog) en mix je zo lang totdat de zeep puddingachtig wordt. Roer er tenslotte de etherische olie doorheen. Nu kun je de massa in een vorm (bijvoorbeeld een cakeblik) gieten die je hebt bekleed met plastic huishoudfolie. Pas op want ook dit mengsel is bijtend op je huid. Vouw het plastic voorzichtig dicht en wikkel om de vorm een grote handdoek. Nu moet de zeep 6 weken rusten. Daarna is hij klaar voor gebruik. Na twee dagen kun je de zeep uit de vorm nemen en in stukken snijden. Later, wanneer de zeep volledig is uitgehard is dit moeilijker.

Een ander zeeprecept is bijvoorbeeld:

• 25 g Sheaboter
• 50 g kokosolie
• 225g olijfolie

• 40 g NaOH
• 95 g water
• 10  g etherische olie

Ook met andere soorten olie kun je zeep maken. Heb je andere oliën in huis dan kun je met de zeepcalculator uitrekenen hoeveel loog je nodig hebt: https://www.naturseife.com/Seifenrechner/

Iets meer achtergrondinformatie over zelf zeep maken vind je op de pagina "Kruidenverwerken" onder het kopje "Shampoo, Douchegel & zeep".