Vrouwenmantel                                 8 juni 2026

Bijzondere band

Ik kan het niet verklaren maar sommige kruiden hebben een bepaalde aantrekkingskracht, meer dan andere kruiden. De Vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris) is zo`n kruid dat ik altijd al bijzonder heb gevonden. Ik vind haar prachtig. De vorm van de bladeren, de druppeltjes die ´s morgens op de bladrand glinsteren, de kleine geelgroene bloemetjes... Ik ben altijd blij als ik haar op mijn wandelingen tegenkom. Zo ook vandaag weer. Ze groeit graag op plekken waar het vochtig is, op een vochtige alpenweide of in de buurt van een beekje.

Op natte plekken groeien heel andere kruiden dan op droge berghellingen. De Dotterbloem (Caltha palustris)

bijvoorbeeld of de Kogelboterbloem (Trollius europaeus) in het Duits ook Trollblume genoemd, beide afkomstig uit de ranonkelfamilie, hebben het graag vochtig. Ik kwam ze gisteren bij elkaar in de buurt tegen. De Dotterbloem is een echte moerasplant en staat graag met haar voeten in het water. De Trolbloem houdt ook van vochtige grond maar heeft het liever iets minder nat dan de Dotterbloem. Ook de witte Boterbloem/ Monnikskapboterbloem (Ranunculus aconitifolius), die van vochtige plekken houdt, groeide hier. 

De Alpen-Boterbloem (Ranunculus alpestris) kom je juist weer tegen op halfschaduwrijke tot zonnige berghellingen. Net als  andere planten zoals het Alpenklokje (Soldanella alpina) en de Kogelbloem(Globularia nudicaulis). Planten als de Gentiaan (enziana verna en gentiana aucaulis), melige Sleutelbloem (Primula farinosa) of goudgeel Streepzaad (Crepis aurea) zie je juist weer op open zonnige bergweiden. Ook de vrouwenmantel kom je op hoger gelegen bergweiden tegen maar daar blijft het kruid veel kleiner en gedrongener dan op vochtigere plekken. Soms vormt ze een heel tapijt met kort gedrongen steeltjes.

Alchemilla vulgaris komt hier in de Alpen veel voor net als haar zusje de Zilvermantel (Alchemilla alpina) met haar zilverachtige blaadjes. Wanneer je naar haar prachtige waaiervormige bladeren kijkt, snap je meteen waar de naam "Vrouwenmantel" van is afgeleid. Haar Latijnse naam Alchemilla verwijst naar de Alchemie die de natuur, astronomie, chemie en spirituele verschijnselen probeerde te doorgronden. De alchemisten onderzochten en experimenteerden met de elementen aarde, water, lucht en vuur om nieuwe stoffen te creëren. Deze oude wetenschap was gefascineerd van de guttatiedruppels die aan de bladranden van de vrouwenmantel ontstaan. Het is geen dauw maar vocht dat de plant 's nachts zelf produceert. Door de hoge worteldruk wordt water naar buiten geperst via speciale openingen (huidmondjes) aan de randen of punten van de bladeren. ´S morgens zie je deze druppeltjes als pareltjes aan de bladrand of als een grote druppel in het midden van het blad liggen. De bloemetjes van de Vrouwenmantel zijn geelgroene en vrij onopvallend. Dit komt doordat ze geen kroonbladen hebben maar alleen kelk- en bijkelkbladen. Er zijn in Nederland wilde inheemse soorten maar ze zijn tamelijk zeldzaam. Wel zie je de mollige Vrouwenmantel (Alchemilla mollis) vaak in de tuin. Deze kun je op dezelfde manier toepassen als Alchemilla vulgaris.

De Vrouwenmantel is een vast bestanddeel in mijn vrouwenthee. Margret Madejsky heeft een prachtig boek geschreven over vrouwenkruiden (Lexikon der Frauenkräuter) waarin de Vrouwenmantel natuurlijk niet ontbreekt. Zij is net zo enthousiast over dit prachtige kruid als ik en heeft er zelfs een heel eigen boek aan geweid (Alchemilla; eine ganzheitliche Kräuterheilkunde für frauen), een lofzang op de Vrouwenmantel. De belangrijkste inhoudsstoffen die bijdragen aan haar heilzame werking zijn looistoffen, flavonoiden, carotinoiden, fytosterine, organische zuren (kiezelzuur) en leucocyanidine. De looistoffen (6 à 8 procent) hebben een samentrekkende werking, flavonoïden hebben hormoonregulerende en ontstekingsremmende eigenschappen en samen met salicylzuur kunnen ze pijnlijke menstruatieklachten verzachten.

Met haar samentrekkende, ontstekingsremmende en ontkrampende effecten kan Vrouwenmantel bij uiteenlopende lichamelijke klachten worden ingezet. Haar heilzame eigenschappen worden vooral gewaardeerd binnen de Gynaecologie. De Vrouwenmantel wordt beschouwd als zacht hormonaal balancerend en kan verlichting bieden bij menstruatiekrampen, de menstruatiecyclus reguleren en ondersteunend werken tijdens de menopauze. In de eerste cyclushelft bevordert Vrouwenmantel de eisprong en in de tweede cyclushelft verzacht ze premenstruele stemmingswisselingen, borstzwellingen en menstruatieklachten. Ook bij vrouwen die een pijnlijke menstruatie hebben vanwege myomen kan langdurig gebruik van Vrouwenmantel verlichting brengen, aldus Madesjky. Ook benoemt ze de toepassing van vaginale spoelingen met verdunde tinctuur ter voorkoming van vaginale ontsteking (ook met papilomavirussen) en witte vloed. Binnen de volksgeneeskunde wordt het kruid ook ingezet ter voorkoming van een miskraam. Andere toepassingen zijn darmklachten als milde diarree, winderigheid en milde buikkrampen in de vorm van een thee, een kompres of zitbad voor wondgenezing,  eczeem en witte vloed of een gorgeloplossing bij ontstekingen in de mond- en keelholte. Van vrouwenmantel wordt tevens vermeld dat het de baarmoeder en het bindweefsel versterkt na de bevalling, het herstel van de baarmoeder en de melkproductie bevordert en een wondhelend effect heeft bij borstontstekingen. Om het onderlijf weer aan te sterken werden vroeger ook zitbaden met een sterke thee gemaakt. De Vrouwenmantel kan vrouwen in allerlei levensfasen begeleiden, net als andere kruiden als Hop, Rode klaver en Monnikspeper die een invloed uitoefenen op ons hormoonsysteem. Het is niet verwonderlijk dat dit prachtige vrouwenkruid lid is van de Rozenfamilie.

Een deel van de Vrouwenmantel die ik vandaag heb gevonden droog ik om later te verwerken in een vrouwenthee. Hier voeg ik ook andere kruiden aan toe zoals Hopbellen, rode Klaver, Sanikel en Heermoes. Van het andere deel ga ik een tinctuur maken. Hiervoor neem ik het bloeiende kruid en losse blaadjes en zet deze aan met een 40% alcohol.

Voor het maken van een tinctuur neem je een klein jampotje dat je losjes opvult met fijngesneden bloeiend Vrouwenmantelkruid. Daarna giet je er de alcohol overheen tot het potje vol is. Sluit het potje af met een deksel en zet het drie weken weg bij kamertemperatuur. Wanneer je eraan denkt schud je het potje even door. Na 2-3 weken zeef je de kruiden eruit en is de tinctuur klaar voor gebruik. Je kunt hiervan 3 x 20 druppeltjes per dag innemen. Net als bij veel andere kruiden duurt het een tijdje voordat ze haar volle kracht heeft ontwikkelt en je haar heilzame werking bemerkt.